null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Na de crisis de broekriem weer aanhalen? Dan bezuinig je de economie kapot

De coronasteun is nog niet eens afgelopen of demissionair minister van financiën en lijsstrekker van het CDA Wopke Hoekstra heeft de mond vol over bezuinigen, met als metafoor het huishoudboekje dat moet kloppen. Het lijkt heel verstandige taal die metafoor: de broekriem aantrekken en niet op de pof leven. Maar is die metafoor wel terecht?

Herinnert u het zich nog, toen bij de vorige crisis er al snel bezuinigd werd en de economie maar niet wilde aantrekken? Het heeft daardoor in ons land drie jaar langer geduurd voor we deze financiële crisis te boven waren in vergelijking met andere landen die er net zo hard door getroffen waren, zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Zweden. Daar heeft ING-hoofdeconoom Marieke Blom in 2016 een inzichtelijk rapport over geschreven. En met die kennis zouden we vandaag ons voordeel kunnen doen. Niet bezuinigen dus zolang de economie nog niet hersteld is van de klap.

De metafoor van het huishoudboekje klopt niet

Terug naar de metafoor van het huishoudboekje van de staat. Die klopt niet, want overheden kunnen, mits ze verstandig economisch beleid voeren, prima een flinke schuldenlast aan. Bedrijven en huishoudens kunnen failliet gaan maar landen niet.

Dat is omdat er altijd groeipotentieel is en landen allerlei waardevols binnen de grenzen hebben, van natuurlijke hulpbronnen tot menselijk kapitaal en ondernemerschap. Zolang landen een lage inflatie en rentestand hebben is een hoge staatsschuld geen probleem, zelfs niet als die hoger is dan het bruto nationaal product.

Dat laat Japan zien, dat jarenlang een schuld had die veel hoger was dan wat het jaarlijks verdiende. Als Japan die schuld snel had willen halveren door bezuinigingen en lastenverzwaringen zou het land nog langer in een recessie blijven hangen. Gelukkig hebben de Japanners dat niet gedaan, mede omdat de centrale bank veel schulden heeft opgekocht. En de tijd doet de rest: met economische groei wordt de schuld als percentage van het bnp vanzelf ieder jaar iets lager.

Ook onze centrale bank DNB heeft al heel wat ­coronaschulden opgekocht en ik stel voor dat dat opkopen ook na het stoppen van de hulppakketten doorgaat. Ten eerste is de staatsschuld als percentage van het bnp bij ons lang zo hoog niet als in veel andere landen, omdat we de afgelopen jaren heel veel schuld afgelost hebben.

Ten tweede hebben we de overheid hard nodig voor de energietransitie. Daarvoor zijn grote infrastructurele uitgaven nodig en financiering van onderzoek naar alternatieve energiebronnen zoals waterstof, getijdenstroom, aardwarmte en flexibele zonnepanelen op zee.

Win-winsituatie

Ten derde blijkt uit onderzoek dat groene investeringen doorgaans meer banen opleveren dan bruine investeringen (in fossiele sectoren). Op die manier kunnen we een win-winsituatie creëren: de overheid als aanjager van de energietransitie en netto meer banen.

Daarmee genereren we het herstel van de coronacrisis. En we groeien vervolgens de schulden uit door een toename in de belastinginkomsten van al die nieuwe bedrijvigheid.

De VS, Engeland en Zweden hadden dat tien jaar geleden al door. Laten wij nu alsjeblieft niet eigenwijs zijn en de economie wederom kapot bezuinigen. We hebben heel hard een nieuwe metafoor nodig voor de overheidsfinanciën. Welke politicus durft?

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden