Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Muzikale impressies en gedachten die afleiden

Opinie

Rob Schouten

Rob Schouten © Maartje Geels
COLUMN

Een tijdje geleden zat ik ter gelegenheid van de opening van het seizoen in het Concertgebouw, waar het huisorkest onder meer de Derde Symfonie van Bruckner speelde. Bruckner, componist van kathedrale, wereldontheven werken. 

Toch moesten we juist heel erg aan het aardse denken toen de directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest ons van tevoren kwam vertellen wat iedereen al wist, namelijk dat niet Daniele Gatti, die nog op het toegangskaartje stond, maar Manfred Honeck, van wie geen sterveling ooit gehoord had, het orkest zou dirigeren, vanwege eh... nou dat zei hij er niet bij.

Lees verder na de advertentie

Ach, een Oostenrijker die een Oostenrijker dirigeert, heel erg fout kon het niet gaan en dus begon na het gebruikelijke ‘impressionistische gekweel en gedoedel’ (Vestdijk) van de orkestleden boven een lang orgelpunt en ruisende strijkers in de vierde maat de trompet ‘mässig’ te bewegen.

Vestdijk noemde Bruckner ‘een dorpsleukje met een gezicht van pijnbomenhout’

Sommige uitspraken van anderen blijven tegen je zin hangen, bijvoorbeeld dat diezelfde Vestdijk in zijn roman ‘Het glinsterend pantser’ Bruckner ‘een dorpsleukje met een gezicht van pijnbomenhout’ noemt. Oneerbiedig, heette zoiets vroeger. Ik moest helemaal nogal aan dat boek denken gedurende Bruck-ner III, want ook daarin gaat het om ‘een gevalletje #MeToo’, zoals het met de geringschatting die grote gebeurtenissen nu eenmaal op den duur te wachten staat, inmiddels heet. Dirigent Victor Slingeland scheldt vrouwen met wie hij intiem wordt stelselmatig uit en die vrouwen hebben daar veel verdriet van, eentje pleegt zelfs zelfmoord.

'Het glinsterend pantser' was de eerste hogere literatuur die ik na een jeugd vol Kuifje en Biggles las, dus ik raakte direct ingewijd in de wereld der ongelijke verhoudingen; misschien is dat ook wel de reden dat ik me nog steeds niet helemaal heb overgegeven aan de protesten der MeToo’ers: niets nieuws onder de zon!

Notoir vrijgezel

Trouwens Bruckner zelf kreeg er ook mee te maken. De goede man, notoir vrijgezel, zou ooit een leerlinge met ‘lieve schat’ hebben aangesproken, wat werd opgeblazen tot een half zedendelict (o tempora, o mores!). Casper Höweler, in zijn ‘XYZ der muziek’, zegt erover: “Natuurlijk bleek de kunstenaar van wie beweerd werd nunquam mulierem attigit onschuldig, maar de pers maakte er een verkapt sensatiebericht van.”

Waarom toch dat preutse Latijn en niet gewoon gezegd dat Bruckner nooit een vrouw heeft aangeraakt. Nu moest ik van de weeromstuit weer denken aan de zeventiende-eeuwse dagboekanier Samuel Pepys, die de mooie kamenier van zijn vrouw, Deb geheten, op een onbewaakt moment oneerbaar betast en daarover om de schanddaad te verhullen in potjes-latijn getuigenis aflegt in zijn dagboeken (hij heeft geprobeerd om zijn vrouw ervan te weerhouden haar aan te nemen, want hij voelde dat het mis zou gaan, beweert hij ook nog).

Gatti, Slingeland, Bruckner, Pepys ... hm, bien étonné. Verder maar weer met het mooie sarabande-achtige adagio, een ‘ontroerende episode van religieuze grandezza’, zegt Höweler, want daarvoor waren we per slot van rekening gekomen, voor de adel van de geest.

Alle columns die Rob Schouten eerder schreef, vindt u hier terug.

Lees ook:

Is er een morbide ondergangsstemming in Nederland gevaren?

Het volgende lijstje stemde Rob Schouten tot nadenken. De toptien van de NPO4 Hart en ziel lijst 2017.

1. Bach, 'Matthäus Passion'
2. Mozart, 'Requiem'
3 Fauré, 'Requiem'
4, Arvo Pärt, 'Spiegel im Spiegel'
5. Pergolesi, 'Stabat Mater'
6. Ten Holt, 'Canto Ostinato'
7. Allegri, 'Miserere'
8. Purcell, 'Dido and Aeneas'
9. Fauré, 'Cantique de Racine'
10. Strauss, 'Vier letzte Lieder'

Deel dit artikel

Vestdijk noemde Bruckner ‘een dorpsleukje met een gezicht van pijnbomenhout’