Opinie Zorg

Muziek is echt geen wondermiddel

Zoek uit waarom muziek zo’n gunstig effect heeft op pijn en herstel voordat we het introduceren als geneesmiddel, aldus Henkjan Honing.

Wie zou het niet graag aangetoond zien: simpelweg naar klassieke muziek luisteren om vervolgens een slimmer, gelukkiger of zelfs een gezonder mens te worden. Zou dat niet prachtig zijn?

Hans Jeekel, emeritus hoogleraar chirurgie aan de Erasmus Universiteit, een van de auteurs van een rapport dat enkele jaren geleden door ZonMw (een stichting die advies geeft over gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) werd uitgebracht, verwijst al expliciet naar dit idee. In dat rapport, met de titel ‘Ontwikkeling en implementatie van evidence-based complementaire zorg’, wordt gerefereerd aan het ‘Mozart-effect’ als een belangrijke motivatie voor “mind-body benaderingen zoals muziektherapie”. Onlangs schreef Jeekel in vakblad Annals of Surgery dat als patiënten tijdens en na een heftige operatie muziek beluisteren, de dosis morfine flink omlaag kan (Trouw, 12 augustus).

“Dat muziek een effect kan hebben onder algehele narcose is voor mij magie.” Beeld Werry Crone

Verschil tussen therapie en medicijn

Naast homeopathie en yoga zou muziek, en dan vooral klassieke muziek, een alternatief kunnen bieden op de reguliere medische zorg; een helder en wervend idee.

Wat homeopathie betreft kunnen we natuurlijk duidelijk zijn: uitvoerig geschud water drinken kan geen kwaad. Hetzelfde geldt voor yoga, zoals voor de meeste lichaamsbeweging: veel en regelmatig bewegen is goed voor van alles, inclusief ons brein.

En wat betreft muziek? Natuurlijk: als je blij, ontspannen, extra geconcentreerd of juist afgeleid wordt door je lievelingsmuziek (met name zinvol tijdens een operatie of tandartsbezoek): des te beter. Maar er is natuurlijk een verschil tussen ‘muziek als therapie’ en ‘muziek als medicijn’. Voor het eerste is er steeds meer wetenschappelijk bewijs, voor het laatste niet.

Jeekel claimt echter in diverse media dat “patiënten die tijdens een operatie onder narcose naar klassieke muziek luisteren na afloop sneller herstellen en minder pijnbehandeling nodig hebben”. Dat is om twee redenen een curieuze uitspraak. Ten eerste, het zou me verbazen als alleen klassieke muziek dit voorrecht beschoren is. Er is meer mooie en in die zin belangrijke muziek in deze wereld. Daarnaast is het gerapporteerde effect van muziek ‘onder narcose’ opmerkelijk.

Dat muziek een effect kan hebben zonder dat we daar aandacht voor hebben is meerdere malen aangetoond . Denk aan het effectieve gebruik van muziek in winkels en supermarkten. Maar onder algehele narcose? Dit is voor mij magie. Je zou zeggen dat dan grote delen van de voor muziekbeleving cruciale corticale gebieden – geheugen, verwachting, sensorisch systeem – zijn losgekoppeld.

Is het stemming?

Ik zou graag uitgelegd krijgen wat het onderliggende mechanisme is, maar daarin schiet dit type meta-onderzoek tekort; het kijkt uitsluitend naar het mogelijke effect (heeft muziek een positief effect op de beleving van pijn?) en niet naar een mogelijke verklaring (hoe komt het dat muziek soms de beleving van pijn beïnvloedt?).

In enkele recente meta-studies is inmiddels aannemelijk gemaakt dat muziek een gunstige invloed kan hebben op de pijnbeleving én herstel van patiënten. Maar het blijft onduidelijk wat de reden is waarom muziek dit zo goed kan. Ook Jeekel erkent dat.

Is het wel de muziek die het (kleine) effect veroorzaakt (ongeveer 1 punt minder gerapporteerde pijn op een 10-punts schaal)? Of is de stemming van de patiënt, het verlaagde stressniveau dan wel simpelweg de afleiding hiervan de oorzaak? We weten het niet.

Genoeg reden, lijkt me, om het een keer echt uit te zoeken voordat we muziek als (vervangend) geneesmiddel introduceren in de gezondheidszorg.

Lees ook:

Tijdens een operatie muziek op je hoofd? Dan heb je 4,4 milligram minder morfine nodig

Beide worden weleens omschreven als rustgevend: fijne muziek en morfine. Dat laatste krijg je van de anesthesist tijdens en na een heftige operatie. Dat eerste binnenkort ook, in het ErasmusMC in Rotterdam. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden