null

OpinieRoofkunst

Musea en andere bezitters van roofkunst kunnen strafbaar zijn aan witwassen

Niet alleen moreel hebben musea en andere bezitters van roofkunst mogelijk een probleem, maar ook juridisch. Zolang je geen afstand doet van een gestolen voorwerp of de informatie over de herkomst verhult , ben je strafbaar, aldus officier van justitie Martin Lambregts.

In een interview met deze krant over zijn boek Ongemakkelijk erfgoed dat deze week verschijnt, zegt roofkunst-expert Jos van Beurden dat er geen juridische verplichting is om roofkunst af te staan (Verdieping, 5 juni). Wie dat denkt, moet zich verdiepen in artikel 420bis Wetboek van Strafrecht, oftewel witwassen. Daaronder valt namelijk ook het voorhanden hebben van voorwerpen waarvan je weet dat die verworven zijn door een misdrijf.

Zou je bijvoorbeeld vrolijk blijven rondrijden in een auto die je ooit in goed vertrouwen hebt gekocht, terwijl je op enig moment te weten komt dat die auto gestolen is, dan ben je – naar Nederlands strafrecht – vanaf dat moment die auto aan het witwassen. Je maakt je dan schuldig aan een misdrijf waar maximaal zes jaar gevangenisstraf op staat, vergelijkbaar met woninginbraak.

Iets niet in de haak

Schoorvoetend maken musea nu soms melding van de bloedige voorgeschiedenis van sommige kunstvoorwerpen. Zo’n vermelding is in feite bewijs voor witwassen, want daarmee wordt erkend dat er iets niet helemaal in de haak is.

Het onvermeld laten van zulke informatie zou bovendien een aparte witwashandeling opleveren. Witwassen omvat namelijk ook het verhullen van de werkelijke herkomst van een gestolen voorwerp. Een strafrechtelijke veroordeling voor witwassen kan mede inhouden dat het betreffende kunstvoorwerp eigendom wordt van de staat (zogeheten verbeurdverklaring).

Ook kan het financiële voordeel dat met het witwassen is behaald worden ontnomen, bijvoorbeeld een deel van de jarenlange kaartverkoop die te relateren is aan het witgewassen kunstvoorwerp. Twijfelachtig lijkt mij ook in hoeverre witgewassen voorwerpen kunnen worden verzekerd. De strafrechtelijke kwalificatie witwassen kan dus verstrekkende gevolgen hebben.

Maar strekken die gevolgen niet te ver terug in de tijd? Nee, want witwassen richt zich op handelingen in de 21ste eeuw; witwassen is strafbaar sinds 14 december 2001. Niet de eeuwenoude onderliggende strafbare feiten worden bestraft (die zijn verjaard), maar het vandaag de dag voorhanden hebben van voorwerpen die daarvan afkomstig zijn.

Besmette erfenis

Vergelijk de situatie met erfgenamen van een overleden crimineel; aanvaarden zij de erfenis terwijl zij weten dat pa zijn geld verdiende met cocaïnehandel en afpersing, dan maken zij zich schuldig aan witwassen. Het delict witwassen dwingt dus tot het afstand doen van vermogen waarvan je weet dat het besmet is.

Nu kan van elke erfenis en hedendaags vermogen ergens in de geschiedenis wel een smet worden aangewezen. Zo is de tegenwoordige rijkdom van veel Westerse economieën deels terug te voeren op een gewelddadig koloniaal verleden. Witwassen is daarom waarschijnlijk net zo wijdverspreid als het coronavirus.

Maar vaak zal het besmette vermogen in de loop der tijd vermengd zijn geraakt met legitiem vermogen. En dan is het lastig aan te tonen dat er een zodanig verband is met een eerder misdrijf, dat sprake is van witwassen. Dat is anders in geval van geroofde kunstvoorwerpen. Die voorwerpen zijn immers steeds één geheel geweest en dus niet vermengd.

Ook juridische dimensie

Zowel musea als particuliere bezitters maken zich dus mogelijk schuldig aan witwassen zolang zij geen afstand doen van hun roofkunst. Het ongemak over dergelijk erfgoed heeft daarom niet alleen een ethische, maar beslist ook een juridische dimensie.

In hoeverre die juridische dimensie in de praktijk moet worden gebracht vereist een debat op zich; met het strafrecht moet immers, als uiterste middel, zuinig worden omgesprongen.

Ondertussen is de ironie evenwel dat we ons bevlekte blazoen niet schoon krijgen, ondanks voortdurend witwassen.

Lees ook:

Wat te doen met roofkunst? ‘Ik zeg niet: alles moet terug’

Hoe kwam koloniaal erfgoed hier, en wat moeten we ermee? Roofkunst-expert Jos van Beurden wil de weg wijzen.

Onderzoek: Zeker 114 objecten in Nederlandse musea zijn geroofd, en die wil Nigeria terug

Wat al wiedes leek, staat nu echt vast: de meeste objecten in Nederlandse musea die behoren tot de ‘Benin Bronzes’ zijn geroofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden