Column Rob Schouten

Mugabe: van verzetsheld tot despoot

En Mugabe deed wat kwaad was in de ogen des Heren. Om een of andere reden moet ik bij de dood van Robert Mugabe denken aan koning Saul, ook zo’n heerser die gedurende zijn bewind almaar achterdochtiger en paranoïder werd en tegenstanders uit de weg probeerde te ruimen. Terwijl ik, net als iedereen, die Zimbabwaanse potentaat, samen met zijn oude strijdmakker Joshua Nkomo, in mijn jonge jaren bewonderd heb als een verzetsheld.

Slip van zijn mantel

Denkend aan de neergang van Saul schiet me de scène te binnen waarin David een slip van diens mantel afsnijdt. Saul is op jacht naar David maar moet onderweg poepen, hij gaat een spelonk binnen, precies daar waar David zich met z’n mannen verscholen heeft (God wilde het zo natuurlijk, daar doet de Bijbel nooit moeilijk over), maar in plaats van de hulpeloze koning te doden snijdt David een stukje van z’n kleed af en laat het hem even later zien om te tonen dat hij hem had kunnen doden maar het niet gedaan heeft.

Een filmische scène, de poepende Saul en David die met bonzend hart onopgemerkt dat stuk van z’n kleed snijdt. Het duurde wel een tijdje voor we de precieze toedracht te horen kregen. In de Statenvertaling staat dat Saul de grot binnengaat ‘om zijn schoenen te bedekken’, een mij onbekende handeling. In de nieuwe vertaling van 1951, de mijne, wordt er helemaal preuts omheen gedraaid, daar staat dat Saul er binnenging ‘om zich af te zonderen’ en pas in die van tegenwoordig, uit het schaamteloze tijdperk, lees ik ‘Daar ging hij naar binnen en hurkte neer om zijn behoefte te doen’.

Rembrandt’s Mugabe

Saul wordt trouwens helemaal nogal menselijk neergezet in de Bijbel, hij is jaloers, ongeduldig en bijgelovig. En hoewel de strekking van zijn levensverhaal is dat iemand van goed slecht wordt, is hij mij toch op een bepaalde manier sympathiek, of liever gezegd, hij ontroert – kan goed zijn dat Rembrandts beroemde schilderij daaraan heeft bijgedragen. Stel dat Rembrandt Robert Mugabe op zo’n kwetsbaar moment had geschilderd, dat had misschien een gunstiger beeld opgeleverd van de verguisde dictator die we nu opgelucht ten grave dragen.

Als het om despoten gaat is de beeldvorming eromheen nogal doorslaggevend. Over Hitler niets ontroerends of mededogends, maar Napoleon heeft al iets dubbelzinnigs en Nero was in mijn ogen een groot dom kind, iets wat ook wel een soort medelijden opwekt. Maar ook de geschiedenis telt als het om het beeld gaat, er leven nog mensen die Hitler hebben gezien, Napoleon is al helemaal historie geworden en Nero en Saul zijn mythische figuren. Enfin, ik ben benieuwd hoe ze dat op Mugabes begrafenis gaan doen. Niets dan goeds daar in Harare of een fiks sermoen over mentale neergang en verloedering?

Ikzelf denk dat stoelgang en hurkzit meestal gunstig uitpakken voor het imago van dubieuze figuren, maar er wordt weinig gebruik van gemaakt. Saul is bij mijn weten de enige grootheid die serieus zo beschreven is. Niettemin, ‘there is a thin man inside every fat man’, zoals George Orwell opmerkte. Misschien zou ik zoiets op die begrafenis zeggen.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden