Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moslims in Europa, dragers van pluriformiteit

Opinie

Jan Jaap de Ruiter en arabist aan Tilburg University

De Essalammoskee in Rotterdam. © ANP

In de media is een discussie losgebarsten over de vraag of en in welke mate moslims in Europa fundamentalistisch zijn. Aanleiding is een rapport van het Duitseonderzoeksbureau WZB (Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung). Op basis van een onderzoek in 2008 uitgevoerd door onderzoeker Ruud Koopmans onder 9.000 moslims met een Turkse of Marokkaanse achtergrond in zes Europese landen waaronder Nederland en Duitsland is de conclusie dat 'islamitisch fundamentalisme in Europa wijd verspreid is'.

NRC interviewde Koopmans die verklaarde dat 'verontrustend hoge aantallen moslims, 45 procent, vinden dat joden niet te vertrouwen zijn'. Het onderzoek toonde ook aan dat 60% van de telefonisch ondervraagden geen homo's als vrienden willen hebben en dat 54% denkt dat het Westen uit is op de vernietiging van de islam. Verder vindt 65% van de ondervraagden dat de religieuze wet belangrijker is dan de wetten van het land van verblijf.

Fundamentalisme, geen marginaal verschijnsel
Het Duitse Onderzoeksbureau concludeert op basis van deze en andere cijfers dat het islamitisch fundamentalisme in Europa geen marginaal verschijnsel is, zoals tot voor kort werd aangenomen. Het rapport en de eraan verbonden conclusies vonden hun weg snel in de media en het al zo lang bestaande frame van het gevaar dat moslims in Europa vormen werd er alleen maar door versterkt. Zelfs de Washington Post besteedde er (2 keer) aandacht aan en concludeerde dat dit soort cijfers niet genegeerd kunnen worden.

Gevraagd naar mijn reactie op de cijfers stelde ik in Trouw onder andere dat het te verwachten viel dat moslims, desgevraagd, niet snel zullen zeggen dat hun goddelijke wet, de sharia, van minder belang is dan de wet van het land van verblijf. Dan is een percentage van 35 nog aardig hoog dat dat niet vindt. Het zou echter van naïviteit getuigen om om de resultaten van de enquête heen te lopen. Maar de grote vraag is natuurlijk hoe ze geïnterpreteerd moeten worden.

Andere enquêtes
Een goede graadmeter om enquêtes te interpreteren is ze te leggen naast andere. Zo toont de Atlas of European Values, dat grootschalige enquêtes in vrijwel alle Europese landen heeft uitgevoerd, aan dat in Turkije en Marokko 75-92% van de bevolking geen homo als buren wenst te hebben. Dat geldt overigens ook voor 51-62% van de bevolking van Rusland en Litouwen.   Verder wil 51-62% van de Turken in Turkije geen joden als buren hebben evenals 15-26% van de Polen en Litouwers. Verder geeft onderzoek van het Amerikaanse onderzoeksbureau Pew Forum aan dat 70% van de Spaanse moslims westerlingen genereus vinden. 56% van de Duitse moslims vinden westerlingen eerlijk. The Atlas of European Values onderzocht ook in welke mate landen het met deze stelling eens waren: 'Een democratisch politiek systeem hebben is een goede manier om dit land te besturen'. Op een schaal van 1 (ja) tot 4 (nee) kwam Turkije op een gemiddelde van tussen 1,69-1,91, Engeland scoorde iets negatiever met 1,92-2,15 en Rusland zelfs nog lager: 2,16-2,39. Marokko scoorde het dichts bij antwoord 1, en dus hoog, met 1,20-1,44.


Alarm
De alarmistische toon van het Duitse onderzoeksinstituut verdwijnt als haar enquêteresultaten afgezet worden tegen enquêtes die enerzijds negatievere beelden laten zien, de mate waarin in Turkije en Marokko over homo's en joden wordt gedacht, en anderzijds positiever van aard zijn: de mate waarin democratie gewaardeerd wordt in Turkije en Marokko. Zet je de resultaten verder af tegen andere Europese landen, dan blijkt dat sommige van deze, zoals wat betreft democratie, Engeland, negatiever scoren dan Turkije en Marokko en weer andere, zoals Rusland, Litouwen en Polen, eveneens aanzienlijk hoge percentages laten zien van afkeer van joden en homo's.

Moslims, dragers van pluriformiteit
De valide conclusie van het onderzoek van WZB had moeten zijn dat er inderdaad nog veel werk aan de winkel is als het gaat om fundamentalistische tendensen onder moslims in Europa, maar dat deze geen uitzondering vormen in een Europa dat tot op de dag van vandaag ook onder de 'autochtone' bevolking te kampen heeft met afkeer van joden, homohaat en twijfels over democratie. Bovendien valt waar te nemen dat, ondanks alles, de moslims in Europa het beter lijken te doen als het gaat om het omarmen van democratische pluriformiteit en waarden dan moslims in islamitische landen. Moslims kunnen blijkbaar veranderen: laat dat dan het nieuwe frame zijn.  

Jan Jaap de Ruiter, arabist, Tilburg University

Deel dit artikel