Opinie

Moedige Griet Op de Beeck verdient lof

De belangrijkste boodschap was dat psychotherapie haar geholpen heeft om een gelukkkiger mens te worden. Beeld ANP

Of de herinneringen van Op de Beeck op waarheid berusten, is niet relevant. Het gaat om haar pleidooi voor openheid over incest, menen De Ruiter en Otgaar.

De Vlaamse schrijfster Griet Op de Beeck vertelde vorige week maandag in 'DWDD' dat ze een incestslachtoffer is. Haar vader heeft haar tussen haar vijfde en haar negende jaar seksueel misbruikt.

Dit heeft zij ontdekt nadat zij in psychotherapie is gegaan, na jarenlang lijden onder eetstoornissen, depressies en ongelukkige relaties. De schrijfster wilde openheid van zaken geven, mede in verband met het verschijnen van haar nieuwe roman, waarin incest een belangrijk thema is.

De belangrijkste boodschap van Op de Beeck was dat psychotherapie haar geholpen heeft om een gelukkiger en evenwichtiger mens te worden; zij was duidelijk niet bezig om haar - inmiddels overleden - vader postuum de spreekwoordelijke doodsteek toe te brengen.

Daarna draaide de wereld een beetje door. De afgelopen week stonden de media bol van de interviews en opiniestukken over de ontboezemingen van de schrijfster. De rode draad daarin was de vraag of Op de Beecks herinneringen wel op waarheid berusten. Ze had immers weinig concrete herinneringen aan het seksueel misbruik in het interview prijsgegeven, ook toen Matthijs van Nieuwkerk daar expliciet naar vroeg. En de herinneringen waren ontstaan tijdens psychotherapie.

Het leek alsof we even terug waren in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Toen speelde er een hevige discussie: kun je traumatische herinneringen nu wel of niet verdringen? Uiteindelijk is dat debat verstomd. Van therapeuten mag anno 2017 verwacht worden dat ze de risico's van suggestieve technieken, zoals hypnose en geleide fantasie, op het ontwikkelen van pseudo-herinneringen kennen.

Waarheidsvinding

De hevige consternatie rondom het incestverhaal van Griet Op de Beeck had vermeden kunnen worden door een helder onderscheid te maken tussen herinneringen in het kader van therapie en herinneringen in het kader van waarheidsvinding (meestal in de context van een gerechtelijk onderzoek).

Voor een therapeut is de cliënt een subject, iemand die hulp zoekt voor psychisch lijden. De therapeut is gericht op het persoonlijke levensverhaal, zoals de cliënt dat beleefd heeft. Het doel is vergroting van inzicht en verwerking van een als belastend ervaren subjectieve werkelijkheid. Er is echter ook het gevaar dat tijdens een therapie op zoek wordt gegaan naar een verklaring voor de klachten die dan suggestief gelinkt worden aan seksueel kindermisbruik. Het gebruik van onwetenschappelijke termen zoals verdringing kan daaraan bijdragen.

Waarheidsvinding staat centraal als slachtoffers van seksueel misbruik aangifte doen tegen een verdachte. In deze gevallen is het slachtoffer dus object van (forensisch) onderzoek. Er moet worden nagegaan of de herinneringen aan het misbruik op waarheid berusten, dan wel vals zijn. Hiervoor gebruiken psychologen instrumenten voor credibility assessment, die aangeven of het meer of juist minder waarschijnlijk is dat de hervonden herinneringen op waarheid berusten. Hierbij dient vermeld te worden dat dit geen rocketscience is; deze instrumenten hebben een behoorlijke foutenmarge. De rechter is dan ook terughoudend in het erkennen van hervonden herinneringen als bewijs.

Griet Op de Beeck vertelde op moedige wijze over de pijnlijke inzichten die zij gedurende haar psychotherapie heeft verworven. Haar interview en haar roman kunnen worden opgevat als een pleidooi voor openheid over seksueel misbruik binnen het gezin, waarvoor zij alle lof verdient.

De focus in de media op het waarheidsgehalte van haar incestherinneringen, die weliswaar tot stand kwamen na jarenlang psychotherapeutisch graafwerk, doet niets af aan deze primaire boodschap.

Corine de Ruiter en Henry Otgaar zijn werkzaam in de sectie Forensische Psychologie aan de Universiteit van Maastricht.

Lees ook: 

- Recensie: Het nieuwe boek van Griet Op de Beeck is een gospel zonder God
- Opinie: Reacties op de hervonden herinneringen van Griet op de Beeck zijn kwetsend

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden