OpinieVisie op Europese Unie

Modder? Europa heeft juist kleur en politieke verbeeldingskracht nodig

Juist politieke visie is nodig die laat zien hoe de Europese Unie zich kan ontwikkelen en dat Nederlanders meer zijn dan benepen kruideniers. Aldus reageert Jacob van de Beeten, promovendus EU recht aan de London School of Economics, op ‘De ode aan het Europese doormodderen’.

In de ode van Adriaan Schout aan het Europese doormodderen (Opinie, 28 oktober) schuilt een vreemd soort ­determinisme. Want hij lijkt precies te weten hoe de Europese Unie zich verder zal ontwikkelen: ‘Noch exits, noch verdiepte integratie gaan het halen’. ‘Doormodderen’ is het ‘geheim van de Europese veerkracht’, want ‘geen enkel land valt buiten de boot’ doordat altijd compromissen worden gevonden. Het betoog is niet alleen bizar in het licht van de ontwikkelingen die de EU het afgelopen decennium heeft doorgemaakt, maar miskent ook het belang van politieke verbeelding.

Natuurlijk heeft hij gelijk dat de visie die Nederlandse politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s schrijven, weinig invloed zal hebben op de koers van de EU. Nederland is immers een klein land, en de EU heeft 27 lidstaten. Een minister met een liberale partijkleur neemt beslissingen samen met collega’s uit sociaaldemocratische of conservatieve hoek. Bovendien hebben het Europese parlement en de Commissie een vinger in de pap. In die zin is de EU een grote poldercoalitie waar altijd een compromis uitrolt.

Verbeeldende functie

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ‘partijprogramma’s er weinig toe doen’. Ten eerste hebben zij een educatieve waarde, omdat ze kiezers informeren over de standpunten waarmee een partij in Europa zal polderen. Maar belangrijker, ze hebben ook een verbeeldende functie door te laten zien welke verschillende ­Europese Unie’s mogelijk zijn. In Schouts glazen bol heeft de EU altijd maar een kleur – die van modder. Partijprogramma’s daarentegen kleuren de EU naar gelang hun overtuigingen. Er bestaan onder andere een groene (ecologisch-links), gele (liberaal), rode (sociaaldemocratisch) en blauwe (christendemocratisch/conservatieve) visie.

Ook al worden deze partij-visies nooit 100 procent in de werkelijkheid vertaald, zij dienen een belangrijke kritische functie. Wie doormoddert vind alles wel best en is daarmee alternativlos , zoals de Duitsers het zo mooi zeggen. Wie vanuit een visie vertrekt, heeft een maatstaf om de huidige situatie te beoordelen en te veranderen.

Iemand die door een groene of rode bril naar Europa kijkt, zou bijvoorbeeld zien dat in het afgelopen decennium de zuidelijke lidstaten wel degelijk ‘buiten de boot vallen’. Zij zijn in een voor hen ongunstige muntunie getreden en vervolgens door de noordelijke lidstaten, die buitenproportioneel van de euro profiteren, door de mangel gehaald. Schout kan dit niet zien, want voor hem is de werkelijkheid zoals die is, identiek aan hoe die zou moeten zijn.

Een onveranderlijk gegeven

Dit is problematisch omdat hij doet alsof Nederland altijd de boeman zal spelen in de EU. Voor hem is de partijkleur van onze toekomstige minister-president van minder ­belang dan zijn of haar persoonlijkheid. Vanuit Nederlands eigenbelang moet hij of zij in Europa namelijk per definitie impopulaire standpunten verkondigden. Verondersteld wordt dat de Nederlandse houding een onveranderlijk gegeven is en de volgende regering hetzelfde zal doen als haar voorgangers. ‘Zoals Joseph Luns al streed tegen Charles de Gaulle’, stelt Schout.

Dat kan alleen door te redeneren vanuit een enge blik die de EU reduceert tot een interne markt, goed voor het Nederlandse economische eigenbelang. Er is geen groter verhaal over de EU. Dat deze naar binnen gekeerde kruideniersmentaliteit in het Verenigd Koninkrijk een belangrijke oorzaak van de brexit vormt, daar hoor je Schout niet over.

Net zomin als Rutte, begrijpt hij dat een politieke visie noodzakelijk is om uit te leggen wat Nederland in het hart van de Europese integratie doet en wat de bekentenis van de EU is. Dan wordt zichtbaar dat wij ­Nederlanders meer kunnen zijn dan benepen kruideniers. Niet het verleden, maar onze acties in het heden bepalen wie wij zijn.

Het enige wat Schouts betoog duidelijk maakt is dat Nederland dringend politici (en Europese experts) nodig heeft die tot de verbeelding kunnen spreken en meer zien dan modder.

Lees ook:

Ode aan het Europese doormodderen

Politieke partijen zullen in hun verkiezingsprogramma’s hun visie op de Europese Unie geven. Zinloos, want de EU is niet gebouwd op visies, maar op doormodderen. Gelukkig maar, vindt Adriaan Schout.

‘Gooi een land eerder uit de eurozone’

Oud-minister Jo Ritzen is somber over de toekomst van de EU als hervormingen niet snel van de grond komen. ‘2019 of 2020 kan een kanteljaar worden. We moeten echt aan de bak.’

Macron vangt kritiek en lof voor pleidooi voor ‘Europese renaissance’

De Franse president maakte met een alarmerend opiniestuk de Europese tongen los. Europa is in gevaar, stelt hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden