Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mocht het referendum terugkeren, dan moet de opkomstdrempel geschrapt

Opinie

Trouw

© ANP
Commentaar

Het raadgevend correctief referendum werd onder het slechtst denkbare gesternte in het leven geroepen. Gisteren viel het doek voor deze vorm van volksraadpleging toen de Eerste Kamer de wet tot afschaffing aannam. Ook bij de wijze waarop dat gebeurde zijn vraagtekens te plaatsen.

Het referendum in deze vorm had er nooit mogen komen. Het instrument was te ondoordacht en werkte door de vormgeving allerlei niet-wenselijke zaken in de hand. Maar het is de vraag of afschaffen zomaar kon zonder dat dit aan de kiezer werd voorgelegd in een (laatste) referendum.

Lees verder na de advertentie

Zo was er in deze referendumvariant de slecht doordachte eis van een minimale opkomst van de kiezer, wilde het referendum tot een geldige uitslag leiden. Dertig procent van het electoraat diende de moeite te nemen een stem uit te brengen. Dat lokte strategisch gedrag onder kiezers uit, zoals vooral te constateren viel bij het referendum over goedkeuring van het Europese associatieverdrag met Oekraïne. Tegenstanders van het referendum, die tegelijkertijd voorstander van het associatieverdrag waren, overwogen weg te blijven van de stembus – of bleven daadwerkelijk weg – in de hoop dat de opkomstdrempel niet gehaald zou worden.

Mocht het referendum terugkeren, dan moet in elk geval niet worden gewerkt met een opkomstdrempel

Niet voor niets

Het referendum over het associatieverdrag en het tweede over bevoegdheden voor opsporingsdiensten zijn echter niet helemaal voor niets geweest. Deze twee referenda – en het feit dat het de initiatiefnemers niet lukte op tijd het benodigde aantal handtekeningen te verzamelen voor een referendum over de nieuwe wet op de orgaandonatie – hebben inzichten opgeleverd die van groot nut zijn bij het overdenken van de vraag of, en zo ja in welke vorm, er niet alsnog ruimte gemaakt zou moeten worden voor vormen van directe democratie.

Zo is wel duidelijk dat, mocht het referendum terugkeren, er in elk geval niet moet worden gewerkt met een opkomstdrempel. Een minimale eis aan het aantal kiezers dat voor of tegen een voorstel is, is wellicht beter. Strategisch gedrag wordt dan voorkomen.

De staatscommissie hervorming parlementair stelsel onder leiding van VVD-veteraan Johan Remkes meldde in haar onlangs verschenen tussenrapportage dat ze het referendum bepaald niet uitsluit als poging de band tussen de politiek en de kiezer te verstevigen. Een dergelijk referendum zal, aldus de commissie, vrijwel zeker een bindend karakter moeten hebben: als de kiezer gesproken heeft, heeft de politiek maar te volgen.

De vrijblijvendheid van het nu afgeschafte raadgevend referendum en de moeizame discussie over de vraag of een kabinet nu wel of niet de wil van de kiezer in beleid heeft vertaald, wordt zo voorkomen.

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren. Eerdere commentaren vindt u hier.

Het referendum is afgeschaft. Maar voor hoelang?

"Ik ben niet zo naïef om te denken dat het nu is gedaan met het referendum", zegt Gerard Schouw, oud-Kamerlid D66 en initiatiefnemer van de referendumwet. "Ik geloof dat er heel snel na de begrafenis weer een geboorte komt."

Deel dit artikel

Mocht het referendum terugkeren, dan moet in elk geval niet worden gewerkt met een opkomstdrempel