Opinie

Misstanden in de academische wereld oplossen? Kijk ook eens naar de opgelopen werkdruk

De collegezaal van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Beeld ANP

Neem meer docenten aan of stel een studentenstop in. Zo voorkom je misstanden, aldus universitair docent Anne Marieke van der Wal-Remy

De stroom berichten de afgelopen weken over misstanden aan universiteiten heeft geen mooi beeld geschetst van de academische wereld. Maar liefst de helft van alle werknemers zou zich niet prettig voelen op het werk, vanwege pesterijen, machtsmisbruik, intimidatie, seksisme, racisme en andere vormen van uitsluiting en discriminatie. Ironisch genoeg in een sector die zich graag gekenmerkt ziet door zijn kennisvergaring en kritische houding.

In het zoeken naar verklaringen voor deze misstanden wordt veel naar de enorme publicatiedruk en de hiërarchische structuur van de universiteit verwezen, alsook naar slecht leiderschap. Hoewel deze verklaringen zeer aannemelijk zijn, is er volgens mij een bijkomstige factor die nog niet veel besproken is maar die wel verklaart waarom de excessen lijken toe te nemen of in ieder geval meer in de openbaarheid komen. Deze factor is de toegenomen (onderwijs)werkdruk.

Zoals eerder vermeld in deze krant, is sinds 2000 de studentenpopulatie op universiteiten met 68 procent toegenomen maar is het aantal docenten niet evenredig meegegroeid. De onderwijsgerelateerde werkdruk is de afgelopen decennia daardoor drastisch toegenomen. Spanningen op de werkvloer komen daarom ook voort uit het uit alle macht proberen zo veel mogelijk onderwijstaken af te schuiven op collega’s. Immers, in het huidige wetenschappelijke klimaat tellen alleen publicaties en onderwijs wordt als een ‘sta-in-de-weg’ ervaren om bij de top te komen.

Dat hier die hiërarchische structuur en het daaruit voortkomende machtsmisbruik een rol spelen, is duidelijk. De voornaamste last van de toegenomen aantallen contacturen met studenten valt op de schouders van veelal nieuwe werknemers met precaire posities die vaak geen nee durven en kunnen zeggen. Promotiestudenten moeten steeds meer lesgeven; jonge universitair docenten moeten vaak 80 procent van hun tijd aan onderwijs besteden, wat overigens in de praktijk meestal 90 tot 100 procent betekent.

Ondertussen worden deze nieuwe werknemers nog steeds geacht hetzelfde publicatieniveau te halen als collega’s die minder of geen onderwijsuren hebben. In zo’n situatie overleeft niet alleen de meest competitieve werknemer in de sportieve zin van het woord, maar ook degene die af en toe wat minder sportief gedrag laat zien.

In een recente column (Verdieping, 11 mei) stelt wetenschapshistoricus Hieke Huistra dat een systeemverandering en cultuuromslag nodig is om collegiale solidariteit te bevorderen. Dat een momentum lijkt te ontstaan om in de trant van #MeToo excessieve vormen van machtsmisbruik, zoals die aan de afdeling Arbeidsrecht aan de UvA, te onderkennen en uit te bannen kan alleen maar worden toegejuicht. Maar een cultuuromslag duurt in de praktijk lang en zal ook niet altijd oplossingen bieden voor competitieve spanningen en vormen van machtsmisbruik zoals hierboven beschreven.

De oplossing ligt daarom niet alleen in een cultuuromslag, die inderdaad broodnodig is, maar ook in verlaging van de werkdruk. De universitaire protestbeweging #WOinActie roept al enige tijd dat er meer geld moet naar de universiteiten, en niet voor meer onderzoek maar voor verlichting in het onderwijs. Neem meer docenten aan om de werkdruk te verlichten, of stel een studentenquotum in op meer opleidingen om de balans tussen student en docent en onderzoek en onderwijs te normaliseren. De werksfeer zal daarmee prettiger en veiliger worden.

Iedereen lijdt onder de toegenomen werkdruk, van promovendus tot professor. En een werknemer in het nauw maakt rare sprongen. Het verlagen van werkdruk zal zeker geen herhaling van een ‘Prof. B.-schandaal’ kunnen voorkomen, maar wel de kans op meer collegiale solidariteit verhogen.

Lees ook: 

‘De promovendus die tegen het zere been van de hoogleraar schopt, vliegt eruit’ 

Twee onderzoeken schetsen een verontrustend beeld over de werksfeer op universiteiten.

Hoe word je hoogleraar? Door te overleven in een competitief systeem

We hebben een vaatwasser op kantoor, maar het aanrecht in de koffiekamer staat altijd vol afwas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden