Column Babah Tarawally

Misschien is op zoek gaan naar een gezamenlijke vijand geen slechte optie

Het motto: ‘Als we maar met z’n allen zwijgen, dan lossen de dingen zich vanzelf op’ is mij met de paplepel ingegoten. Wanneer ik weer een van mijn vele vragen stelde, probeerde mijn oma mij angst in te boezemen door aan te geven dat nieuwsgierige aagjes vroeg of laat een kogel door hun hoofd zouden krijgen. Ik was het niet met haar eens. Mijn fascinatie voor de verborgen familieverhalen is juist een van de redenen waarom ik schrijver/journalist geworden ben.

Ik was het ook niet eens met Sierra Leone, dat kritische geluiden inperkte ten tijde van de burgeroorlog. Regelmatig schreef ik brieven naar het BBC Radio-­programma ‘Focus on Africa’. Ik ergerde me aan het gezag gestoeld op leugens en vertelde de wereld wat de overheid niet naar buiten wilde brengen. Op het moment dat mijn oma’s voorspelling dreigde uit te komen, ben ik gevlucht.

In Nederland heb ik mijn kritische vraagstelling verder kunnen ontwikkelen. Hier kon en mocht ik alles vragen en zeggen wat ik dacht. Hoewel: bepaalde onderwerpen lijken wel staatsgeheimen, waarover niet gesproken mag worden. Neem nu de goedheiligman. Zeggen dat Sinterklaas en zijn pieten niet bestaan, is uit den boze. En mensen bewustmaken dat dit verhaal racisme oproept, is onacceptabel. Je verpest daarmee een kinderfeest. En het verpesten van een kinderfeest roept geweld op. Dat is het dreigement. Gelukkig zit er eindelijk beweging in dit staatsgeheim.

Ik kom uit een tribale samenleving. In Sierra Leone hebben we zes miljoen mensen die gezamenlijk zestien talen spreken. De kracht van het verschil is dat we gemeenschappelijk ook één taal spreken en los van de ­religies als islam, christendom en animisme verbindende rituelen hebben. Zoals het overgangsritueel van de adolescente jongere tot man/vrouw.

Ooit vormde Nederland een eenheid 

Uiteraard bestaan in onze samenleving ook scholen, universiteiten, instituten, organisaties, politiek en overheid. Hoewel eenieder zich met deze instanties verbonden voelt, staat je eigen ‘tribe’ bovenaan. Je tribe is je veilige haven, hier kun je schuilen wanneer de maatschappij uiteenvalt of je leven bedreigd wordt. De tribe staat als één persoon achter het individu.

Ook in Nederland zie je dit verschijnsel. Kerken lopen leeg en mensen hebben weinig vertrouwen in de overheid en haar politieke leiders. Inmiddels verkiezen honderdduizenden mensen freelance werk boven het aangaan van een duurzame relatie met een bedrijf. En banken, verzekeraars en pensioenmaatschappijen geven weinig hoop voor de toekomst. Burgers verliezen het vertrouwen in de maatschappij, wat een voedingsbodem is voor angst. Vanuit dreiging en angst zoeken mensen gelijkgestemden, oftewel een tribe, op. Zoals: stichting Kick Out Zwarte Piet, de boeren met hun tractoren, klimaatactivisten, veganisten, Extinction Rebellion, Platform voor Intersectionele Feministen, blokkeerfriezen, protesterende docenten, enzovoorts.

Ooit vormde Nederland een eenheid tegen één grote vijand, de zee. Door enorme kracht en groot doorzettingsvermogen kon Nederland de zee verslaan. Uit deze overwinning kwam een gezonde economie voort en nu zijn we welvarender dan ooit. We zijn daarbij van ‘wij’ naar ‘ik’ gegaan met als ruilmiddel sterke instituten, verzekeringen en overheid. Deze instituten werden de nieuwe ‘wij’ waar we op konden leunen. Waarbij we meer vertrouwen kregen in de voorzieningen die deze instituten ons beloven dan in onze familie, vrienden, kennissen en collega’s. We kunnen niet meer zonder deze instituten. Laten ze ons in de steek, dan sterft de bouwsteen onder onze individualiteit.

Misschien is op zoek gaan naar een gezamenlijke vijand geen slechte optie!

Babah Tarawally is schrijver, columnist en programmamaker. Voor Trouw schrijft hij om de week over (verborgen) discriminatie en racisme, maar vooral over manieren om elkaar op dit thema te kunnen verstaan. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden