null Beeld

ColumnBert Keizer

Ministers moeten toch ergens kunnen zeggen dat ze gek worden van die Heilige Omtzigt?

Bert Keizer

Een Londens echtpaar dat ik in de jaren zestig kende, had de walkie talkie ontdekt, een apparaatje waarmee je in de huiskamer beneden kon horen wat men zei in de slaapkamer boven. Ze kregen bezoek van een bevriend echtpaar en in een vlaag van onnozelheid (‘gewoon, leek ons leuk’) plaatsten ze het apparaat in de slaapkamer waar de bezoekers zich na de vermoeiende reis ‘even gingen opfrissen’.

Wat de twee daarboven zeiden tegen elkaar over de twee beneden was ronduit verbijsterend. “Waarom snapt ze niet dat ze op moet houden haar haar te verven?” “De kinderen zijn nog steeds geniaal hoor ik.” “Ze kent hem natuurlijk niet zoals wij hem gekend hebben.” Van die gewone dingen die je wel óver vrienden zegt, maar niet tégen ze. Roddel. Niks om je over op te winden.

Maar het kwam nooit meer goed tussen deze twee echtparen. De bezoekers hebben het avondeten niet gehaald.

Als iemand er niet bij is praat je anders over hem of haar dan in zijn of haar gezelschap. Afkeuring achter je rug om snijdt veel dieper, net zoals lofprijzing waar je niet bij bent je veel hoger optilt. Ze vindt je echt geweldig, wist je dat?, klinkt veel leuker dan de directe mededeling.

Omdat wij sociaal zulke ingewikkelde wezens zijn die zich in allerlei verbanden moeten begeven om eten, drinken, veiligheid, vermaak, liefde, opleiding, werk en bescherming te regelen, zijn we constant bezig om onze positie op de sociale kaart te bepalen. Onderzoek heeft aangetoond dat rond de 60 procent van onze gesprekken bestaat uit roddel. Waarbij we roddel definiëren als uitwisselingen over mensen die niet aan het gesprek deelnemen.

Heb je gelezen dat Gerrit ziek is, gehoord dat hun oudste nu ook verslaafd is, dat zij directeur plantsoenendienst wordt? Of: ik zou nooit zo’n jas aantrekken, dat parfum dragen, over burn-out spreken, die schrijver afkraken, zoete aardappels gebruiken.

Zo zijn we steeds via deze sonar bezig signalen uit te zenden en op te vangen die het mogelijk maken een koers te bepalen, je dag door te komen, je huwelijk te verprutsen etc.

Onze even begrijpelijke als domme eis aan ministers

Roddel is onmogelijk als je altijd met iedereen samen bent. Dat is net zo erg als helemaal alleen zijn. Een ‘ik’ zijn te midden van een ‘wij’ bereiken we onder andere via roddel. Een voorbeeld dat iedereen zal billijken is de klinische conferentie waarin een groep artsen het lot van een ziek mens bespreekt aan de hand van scans, bloeduitslagen, biopten enzovoorts. Wat daar aan rampzalige mogelijkheden heen en weer vliegt, zou de meest stoïsche zenboeddhist krijsend naar buiten doen rennen. Daarom willen ze de patiënt er niet bij hebben. Komt hij er wél bij zitten dan verloopt het overleg heel anders. En vervolgens vindt het echte overleg alsnog plaats in het personeelsrestaurant als de patiënt er niet bij is.

Hiermee stuiten we op een belangrijk aspect van roddel: het bergt een oneindige regressie in zich. Als je roddel in de keuken uitstampt, dan komt het in de huiskamer weer omhoog. Het is net zevenblad.

Ik heb eens gewerkt in een verpleeghuis waar het management hoe langer hoe gekker tekeer ging, hetgeen uitliep op een verbod op roddel in het hele gebouw. Mijn reactie was dat ze net zo goed konden besluiten om flatulentie (scheten laten) uit te bannen. Goed gezien, maar het kostte me wel mijn baan.

De klinische conferentie is tot daaraantoe, maar de ministerraad waar ons aller lot wordt bezegeld, daar mag echt niet geroddeld worden. Dat althans is de even begrijpelijke als domme eis die we stellen aan onze regering. Begrijpelijk, want we willen alles weten. Dom, omdat onze ministers (ook ‘ikken’ te midden van een ‘wij’) ergens moeten kunnen zeggen dat ze gillend gek worden van die Heilige Omtzigt die daar ergens in het Oosten des Lands als een vaag rommelende vulkaan de hele boel misschien gaat opblazen als hij uitbarst.

En nog een keer dom wegens die oneindige regressie. Onder, of achter, de geopenbaarde notulen zullen namelijk onmiddellijk de Nieuwe Echte Notulen ontstaan. Want we hebben het over roddel en dat is een van de belangrijkste smeersels in een menselijke gemeenschap.

Bert Keizer is filosoof en arts bij het Expertisecentrum Euthanasie. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden