Opinie

Minister Koolmees hanteert ‘verkeerde’ rente bij het berekenen van pensioenen

Voor de afdracht van pensioenpremie is het juist gebruikelijk rekenrente te hanteren. Beeld anp

Minister Koolmees houdt vast aan een ‘verkeerde’ rente bij het berekenen van pensioenen, concludeert Henk Harkema, lezer te Breda.

Een heikel punt in de onderhandelingen over een pensioenakkoord is de rekenrente. Pensioenfondsen moeten geld in kas hebben om tot in de verre toekomst pensioenen te kunnen uitkeren. Hoeveel geld dat moet zijn, schatten de fondsen aan de hand van de rekenrente (disconteringsrente).

De Nederlandsche Bank (DNB) en minister Koolmees hanteren de zogenoemde risicovrije rente. Deze is laag. En hoe lager de rente, hoe meer geld de pensioenfondsen in kas moeten hebben. Die rekenrente ligt nu in de onderhandelingen over het pensioenakkoord onder vuur van de vakbonden. Ze willen die verhogen omdat anders pensioenpremies verder stijgen of pensioenuitkeringen verder dalen.

Verbazing

Dat DNB hier een strak standpunt inneemt, kan ik mij voorstellen. Daar ben je toezichthouder voor. Dat minister Koolmees ook aan die lage rente vasthoudt, wekt enige verbazing. Want hoe anders is het geregeld in het pensioencontract.

In het pensioencontract is de kostendekkende premie het uitgangspunt. Logisch. Zou de premie niet kostendekkend zijn, dan moet het pensioenfonds er rekening mee houden dat het uit de ontvangen premies de toegezegde pensioenen niet zal kunnen uitkeren. Bij het bepalen van de kostendekkende premie is demping mogelijk. Om te voorkomen dat de premie jaarlijks te veel schommelt, mag de disconteringsrente gebaseerd worden op een voortschrijdend gemiddelde van de rente of van het verwachte rendement.

Dat laatste is verrassend. Door toe te staan dat de premie gebaseerd wordt op het gemiddelde van het te verwachten rendement gaat ook de wetgever ervan uit dat die premie op lange termijn kostendekkend is en evenwichtig uitwerkt. Deze rente kan echter aanzienlijk hoger liggen dan de risicovrije rente.

De effecten zijn heel duidelijk te zien bij het ABP. Dit pensioenfonds voor overheid en onderwijs ontving over de jaren 2015 tot en met 2017 22,4 miljard euro aan premie. Uitgaande van de lage rekenrente die DNB en minister Koolmees voorstaan, had dat 38,7 miljard euro moeten zijn. Het fonds leed uit dien hoofde in drie jaar tijd een verlies van 16,3 miljard. De actieve pensioendeelnemers en de overheid, die als werkgever 70 procent van de premie voor haar rekening neemt, betaalden dus eigenlijk te weinig premie.

Jaarlijks keert het ABP ongeveer 10 miljard euro aan pensioenuitkeringen uit. Met 16,3 miljard extra aan premie hadden de uitkeringen over een periode van 25 jaar met ruim 6 procent kunnen worden verhoogd.

Ongemakkelijk

Als bestuurder van het ABP zou ik mij in deze situatie wat ongemakkelijk voelen. Tegenover de premiebetalers geldt: je mag van de wetgever voor de berekening van de premie uitgaan van een hoge rekenrente gebaseerd op het verwachte rendement. Tegen de gepensioneerden zeg je: sorry, van minister Koolmees moet ik voor de berekening van de dekkingsgraad uitgaan van de lage risicovrije rente. Helaas is er dus geen geld voor indexatie van uw pensioenuitkering.

De overheid staat toe dat voor het vaststellen van de kostendekkende premie een andere maatstaf geldt: een rente gekoppeld aan het verwachte rendement. Je zou zeggen dat dan in het kader van de onderhandelingen over een pensioenakkoord toch ook speelruimte in de hoogte van de rekenrente moet zitten? Blijft Koolmees bij het standpunt dat alleen de risicovrije rente als disconteringsvoet mag worden gebruikt, dan is voor het berekenen van de premie gewoon de verkeerde rekenrente gebruikt.

De overheid heeft zo in drie jaar tijd simpelweg 16,3 miljard euro aan het vermogen van het ABP onttrokken. Voor de gepensioneerden rest dan ­weinig anders dan het Malieveld. 

Lees ook:

Koolmees wil de impasse over pensioenen doorbreken, met hulp van de oppositie

Het overleg over een pensioenakkoord zit muurvast. Minister Koolmees praat met de oppositie om de patstelling te doorbreken. Hij heeft een breed draagvlak nodig om de vakbonden te verleiden een akkoord te sluiten over een nieuw pensioenstelsel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden