null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Miljardenwinsten maken en dan subsidie vragen voor verduurzaming. Je moet maar lef hebben

De grootste vervuilers willen enorme overheidssubsidies om te verduurzamen. En de kans is groot dat ze die nog krijgen ook van een nieuw kabinet, want het is een VVD-mantra: grote bedrijven moeten steun krijgen voor verduurzaming, mede uit belastingopbrengsten waaronder milieubelastingen die bedrijven betalen. Dat klinkt misschien logisch. Toch is er iets faliekant mis met deze redenering.

Wat vooral steekt: ze kunnen het prima zelf betalen

Juist de grote vervuilende bedrijven betalen weinig milieubelasting, zoals energiebelasting of deelname aan het emissiehandelssysteem, ten opzichte van het midden- en kleinbedijf. Maar wat vooral steekt is dat zij vaak prima zelf de verduurzamingsslag kunnen betalen. Shell, AkzoNobel en de chemische sector zijn gezond en kunnen vaak jaar op jaar flinke winstuitkeringen doen.

Met Tata Steel is dat anders, maar daar moeten we sowieso een fundamentele discussie over voeren met omwonenden, werknemers, de Indiase moedermaatschappij en de politiek. Want de vervuiling van Tata in IJmuiden is zo groot dat we ons moeten afvragen of we zo’n bedrijf nog wel willen in een van de dichtstbevolkte landen ter wereld. Scandinavië is bijvoorbeeld een veel logischer locatie voor Europese staalproductie met zijn ruimte en waterkrachtenergie.

Terug naar een bedrijf als Shell dat het lef heeft om enorme bedragen aan subsidie te innen en nog veel meer te eisen, voor CO2-opslag, omslag naar waterstof en andere vergroeningsmaatregelen. De nettowinst in het tweede kwartaal was 3,4 miljard dollar en het bedrijf koopt binnenkort voor 2 miljard dollar eigen aandelen in, in plaats van dat geld te besteden aan verduurzaming.

Een nieuw gevalletje Booking.com

We kunnen nu al een nieuw gevalletje Booking.com zien aankomen – u weet nog wel, het bedrijf dat in Nederland en elders in totaal 100 miljoen euro coronasteun kreeg en het jaar ervoor nog 4,9 miljard dollar aan winst uitkeerde aan aandeelhouders en voor 8 miljard dollar aan eigen aandelen inkocht.

Overheid, laat je niet gijzelen door het gladde ­kapitalistische argument dat er geen geld voor verduurzaming is. Of dat het buitenlandse moederbedrijf het niet wil. Of dat de kosten zo zullen stijgen dat de prijzen voor de consument omhoog moeten, waardoor het bedrijf zich uit de markt prijst.

Als de overheid, of een politieke partij, zulke argumenten accepteert en subsidie verstrekt terwijl een miljoen huishoudens geen geld hebben om dubbelglas, een elektrische auto of sommigen zelfs maar een waterbesparende douchekop te betalen, is ze fout bezig. Want dan accepteert ze dat de markt regeert in plaats van dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Dezelfde schouders die bovendien decennialang hard hebben geduwd tégen klimaatbeleid met een ongemeen volhardende lobby.

Niet naar de grootste winstmachines

De Europese Green Deal biedt nu de mogelijkheid voor overheden om samen op te trekken tegen dit soort lobby’s. De klimaattop die in november in Glasgow gehouden wordt, is een uitgelezen moment om dat gezamenlijk als Europese landen uit te dragen. Het is tenslotte ook gelukt om een wereldwijde minimale winstbelasting voor multinationals af te spreken.

Laten we nu doorpakken met een wereldwijde CO2- belasting, waarvan de opbrengsten niet terugvloeien naar de grootste winstmachines, maar juist naar verduurzamingssubsidies voor het mkb en armere huishoudens. En de poot stijf houden: geen subsidie naar ­bedrijven met miljardenwinsten.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden