Column

Mijn wens: laat de onheilsprofeten dit jaar in hun sop gaarkoken

Beeld Trouw

Het goed-nieuwsoverzicht dat Trouw op oudjaar op haar website publiceerde miste op de valreep één ding: 2017 was voor de burgerluchtvaart het veiligste jaar uit de geschiedenis. 

Er viel niet één dode bij een vliegtuigongeluk – althans niet in het civiele passagiersvervoer. Hoewel het luchtruim drukker is dan ooit en terroristen ijverig roet in het eten proberen te gooien, wordt vliegen almaar veiliger. Eén dode op meer dan negen miljoen vluchten, zo heeft iemand berekend als algemene trend.

Geloof je de statistiek op haar mathematische woord, dan bleek het (burgerlijke) personenvliegtuig het afgelopen jaar zelfs oneindig betrouwbaar. Het ongeluk in Costa Rica, dat op de valreep van oudjaar het leven kostte aan twaalf mensen, en dat bij Sidney met zes doden, brengen daar waarschijnlijk geen verandering in. Privé-toestellen worden niet meegeteld, net zo min als militaire en vrachtvliegtuigen. Met dit soort statistieken moet je altijd oppassen. Voor je het weet wordt je in de cijferwereld ervan een oor aangenaaid.

Optimisme

Maar zonder betekenis zijn cijfers niet. Iedere dag waarop Trump in 2017 een tweet de wereld in stuurde (en dat betekent dus ook meteen íedere dag) steeg de mondiale levensverwachting met acht uur, tweette de Zweedse schrijver Johan Norberg bij wijze van oudejaarsoverdenking. Elke dag daalde de kindersterfte met 8300 kinderen die wèl bleven leven. Gingen 54 duizend kinderen méér naar de lagere school. En ontstegen 273 duizend mensen de extreme armoede.

De tekst gaat door onder de tweet.

Norberg, zo lees ik op zijn wikipedia-pagina, ontwikkelde zich van jeugdig anarchist tot een enthousiast aanhanger van de mondialisering en het neo-liberalisme. Dat maakt hem ongetwijfeld partijdig, maar er is geen reden om zijn optimisme te wantrouwen. Dat het over het grote geheel genomen goed gaat met de wereld, wordt ook door anderen stevig onderbouwd.

Dat is niet van vandaag of gisteren. Vergeleken met een paar eeuwen geleden leven we – in weerwil van de bloedige twintigste eeuw – in een ongekend vreedzame wereld. Armoede is hard op weg iets uit het verleden te worden. We leven langer, eten beter, worden almaar hoger opgeleid en zijn ongekend gezond. Niet alleen in Nederland maar mondiaal. Bij zoveel goed nieuws verbleekt de klapper waarmee het Trouw-overzicht de moed erin probeert te houden: ‘Na 1 jaar Trump is er nog steeds geen kernoorlog’. Pessimistischer kun je optimisme moeilijk maken, maar het zal wel als grapje bedoeld zijn.

Geluk

Zijn we er ook gelukkiger van geworden? Je zou het op het eerste gezicht niet zeggen. Rechts Nederland preekt hel en verdoemenis over de ondergang van het land, de beschaving en de (blanke) mens. En ter linkerzijde klinkt de doem van klimaatverandering, een mondiale armoedekloof en óók weer de ondergang van de mens - deze keer niet alleen de blanke. Totale onzin is dat niet, maar het defaitisme dat in het duister daarvan helemáál geen lichtpuntje meer ziet is dat wel.

Utopisme en ondergangsvisioenen doen het goed aan de rafelranden van het politiek-morele spectrum, waar ze elkaar met sectarische regelmaat mogen aflossen. Kennelijk leeft men er nu in het seizoen van de doem – en de moesson-achtige neerslag daarvan houdt ook het gelijkmoediger centrum niet altijd droog. Zodat een groot persoonlijk welbevinden al sinds jaren gepaard gaat met een aanzienlijk somberder visie op de toekomst van het land en de wereld als geheel, zo vertellen ons opnieuw de statistici. De sociale media doen hun best om dat flink aan te wakkeren.

Hersenloze somberheid

Erg diep blijkt dat niet te gaan. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau is Nederland niet alleen persoonlijk gelukkiger en welvarender geworden, maar ook toleranter, optimistischer en positiever over de overheid. Ik denk niet dat er wereldwijd zulke grondige onderzoeken zijn, maar treurig zullen mensen er niet van worden wanneer zij hun kinderen niet meer zien sterven, democratieën talrijker zien worden en hongersnoden juist zeldzamer, en steeds meer jongens én meisjes een behoorlijke scholing genieten, in weerwil van het achterhoedegevecht van Taliban, IS en hoe hun trawanten verder ook heten mogen.

Kwinkelerend door het leven gaan als ‘een blije gast’, zoals de filosoof Cornelis Verhoeven dat ooit noemde, maakt een nogal dommige indruk. Maar erger nog is de hersenloze somberheid waarmee ieder risico van teleurstelling wordt afgedekt, omdat men het ‘altijd wel gezegd had’. Het verraadt niet alleen het verstand dat altijd de rijke complexiteit van de wereld ziet, maar ook het morele besef dat er zonder hoop niet te leven valt.

Daarom mijn éne wens voor het nieuwe jaar: de doemzwangere profeten in de coulissen van links en rechts in hun vet te laten gaarsmoren. Het publieke debat niet langer te laten gijzelen door wie garen denken te spinnen bij Hamelen-achtig fluit- en ander muziekspel. En ruim baan te geven aan het prudente realisme dat ernst onderkent maar de verleiding van de wanhoop weerstaat en altijd zijn zegeningen weet te tellen.

Ger Groot is filosoof en was bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees hier al zijn columns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden