OpinieSociale Zekerheid

Mijn droom is een inkomensmarkt in plaats van een arbeidsmarkt

Bij de nieuwe wereld van werkende eenlingen past een andere sociale zekerheid, gekoppeld aan de persoon. Daarom pleit Jan van der Wilde, oud-hoogleraar economie aan VU, voor een  ‘terugvalinkomen’ bij werkloosheid, ziekte en wisseling van beroep.

Zelden keek ik zo reikhalzend uit naar een rapport als dat van de commissie-Borstlap over de knelpunten op de arbeidsmarkt, dat eind januari werd gepresenteerd. In wat voor land willen we werken is een ambitieuze vraag. De zoektocht naar een antwoord is ambitieus, maar harder ­nodig dan ooit.

We staan op een keerpunt. Het vorige decennium kwamen we bij van de economische crisis. Het oude patroon van boom and bust, van een aangejaagde economie met hoge pieken en diepe ­dalen, is onhoudbaar gebleken. Daar komt nog bij dat inmiddels het besef doordringt dat we de klimaatproblematiek niet weg kunnen denken.

We wonen in een nieuwe wereld, waar ook kennis en macht meer worden gedeeld. Al is dat wennen. Dat merken we! Onbehagen regeert de maatschappij. Gele hesjes, boze boeren en de onderbuik van de sociale media zijn daar symptomen van.

Juist de veranderingen bieden ons oplossingen

Helaas lijkt de commissie-Borstlap die veranderende werkelijkheid te missen. Uiteindelijk is haar advies niet meer dan een echo uit de twintigste eeuw.

Vast minder vast, flex minder flex; dat adagium kennen we. Helaas bracht het in het verleden weinig op.

Het zijn juist de veranderingen van deze nieuwe wereld die ons oplossingen bieden. In plaats van angstig wegrennen voor de individualisering, kun je deze ook omarmen. In de 95 jaar die ik op deze aardbol rondloop, zag ik dat de versplintering met persoonlijke ontwikkeling gepaard ging.

Ik zag hoe zzp’ers en flexwerkers de vuilnisbak van het winststreven werden. Het midden- en kleinbedrijf verdronk tussen de grote werkgevers. Ambtenaren werden ‘werknemers’ en ondertussen komen dienstverleners in de zorg steeds verder in de kou te staan. Het sociale vangnet bestaat nog wel, maar de mazen zijn te groot voor de ­heterogene maatschappij die er gebruik van wil maken.

Toch zijn er lichtpuntjes. Niet langer is de arbeider anders dan de ambtenaar. Een middenstander en een leraar leefden in gescheiden werelden, tegenwoordig is er meer mogelijk. Wie door wil leren, kan haar of zijn leven nog mooier en betekenisvoller maken. ­Volgens mij heet dat vooruitgang.

In die tegenstelling zit volgens mij ook de oplossing voor ons probleem. In plaats van een fijnmaziger vangnet te weven, kun je de basale sociale zekerheid ook aan de persoon verbinden. Zo versterk en waarborg je de positie van al die eenlingen op de arbeidsmarkt.

Een meer solidaire en duurzame maatschappij

Een wet die dit regelt moet eenvoudig, doorzichtig en gemakkelijk uitvoerbaar zijn. Dat klinkt moeilijker dan het is. Een ‘terugvalinkomen’ bij werkloosheid, ziekteverzuim en wisseling van beroep lost dit al op. Denk aan één uitkeringsbedrag, gelijk aan bijvoorbeeld de AOW.

Maak daarnaast niet alleen de arbeidsmarkt maar ook de arbeidskrachten dynamischer. Dat kan door bij- en omscholing te bevorderen en een terugvalinkomen te garanderen aan hen die zich verder willen ontwikkelen. Met een ingeschaald studiesalaris, gebonden aan het laatst verdiende loon en de Balkenende-norm als hoogste schaal daarvan.

Ik had gehoopt de aanzet tot zo’n stelselwijziging te zien. Mijn droom is een inkomensmarkt in plaats van een arbeidsmarkt. Niet alleen omdat deze meer zekerheid biedt. Maar ook omdat een eerlijker, meer mensgedreven ­samenleving uiteindelijk een meer ­solidaire en duurzame maatschappij als neveneffect heeft.

Lees ook:

Een verplichte basisverzekering, hoe dan?

Hans Borstlap wilde er gisteren niet zo heel veel over kwijt. Maar onderzoeksbureau SEO rekende vorige maand al uit wat bepaalde hervormingen van het sociale zekerheidsstelsel gaan kosten. Tipje van de sluier: het loopt in de miljarden. 

Het advies van Borstlap wordt voer voor de formatie

Politieke partijen pikken uit het advies van Borstlap wat hun bevalt. Als zij volgend jaar mee willen doen aan een nieuw kabinet moeten zij compromissen sluiten.

Alle werkenden verdienen een persoonsgebonden budget

Dé vaste werknemers, dé ondernemer, dé flexwerker ... ze bestaan niet meer. Werken is hybride geworden en dus past de aloude sociale zekerheid, opgedeeld in hokjes, niet meer. Tijd voor een totaal nieuw concept, reageert Henry Leerentveld op pleidooien die vooral gaan over aanpassingen.  

Dé zzp’er bestaat niet, de noodzaak tot sociale bescherming van zelfstandigen wél

Mits voorspelbaar, proportioneel en rekening houdend met de diversiteit van de groep, zullen de meeste zzp’ers te winnen zijn voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering , menen Mies Westerveld, hoogleraar Socialeverzekeringsrecht (UvA) en Gerrard Boot, hoogleraar Arbeidsrecht (Universiteit Leiden). Ze opperen varianten met een beperkte mate van solidariteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden