OpinieMigratie

Migratie is geen feestje voor de mensheid

Volgens de Amerikaanse wetenschapsjournalist Sonia Shah is migratie geen probleem, maar een oplossing voor veel vraagstukken. Maar die oplossing werkt alleen voor de sterkste, slimste en rijkste vluchtelingen, aldus René Grotenhuis, voormalig algemeen directeur Cordaid.

Migreren, zo lijkt de wetenschapsjournalist Sonia Shah te zeggen, is zoiets als de beweging van vlinders die grenzeloos hun weg zoeken en wegtrekken om zich aan te passen aan veranderde omstandigheden als opwarming van de aarde (Trouw, 23 september). Dat is de natuur en zo is het ook met ons mensen. Migratie is natuurlijk, vast blijven zitten op een plek, dat is pas onnatuurlijk. ‘Waarom heb je niet bewogen?’, is volgens haar de vraag die we onszelf en elkaar moeten stellen.

Migratie is voor haar de oplossing. We hoeven ons eigenlijk geen zorgen meer te maken over klimaatverandering, oorlogen en droogte: laat migratie daarop het antwoord zijn.

We kennen allemaal de mooie voorbeelden van mensen die dankzij migratie hun leven een nieuwe wending hebben kunnen geven en zichzelf hebben kunnen ontplooien: burgemeesters met een migratieachtergrond, een succesvolle danser uit

Syrië, een geslaagde zakenvrouw met Turkse wortels, luid bejubelde voetballers met een Marokkaanse of Nigeriaanse achtergrond. Ook Sonia Shah is ongetwijfeld een van de succesvolle kinderen van de migratie en dat succes gunt zij terecht ook ieder ander.

Het selectieproces is onverbiddelijk

De positieve verhalen kunnen niet verhelen dat migratie voor heel veel anderen niet de weg naar succes en ontplooiing heeft geopend. Achter de verhalen van succesvolle individuen staan te veel verhalen van mensen voor wie migratie ook verlies betekent. Hoogopgeleide migranten die hun vak niet uit kunnen oefenen omdat hun diploma’s hier niet erkend worden. Goede technici, die het vanwege hun beperkte taalvaardigheid niet redden in het werk met klanten en opdrachtgevers. Het selectieproces in de huidige samenleving is immers onverbiddelijk: wie niet kan beantwoorden aan de hoge standaarden van productiviteit, digitale vaardigheden, sociale en culturele codes en taalbeheersing, valt snel buiten de boot.

De verhalen die in de coronacrisis boven tafel kwamen over Oost-Europese arbeiders in slachterijen gaven even een inkijkje in een geïsoleerd bestaan in erbarmelijk slechte woonomstandigheden voor een minimaal salaris. Voor achterblijvers is migratie verlies, ondanks de geldelijke steun. De Baltische staten, Roemenië en Bulgarije hebben sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1990 te maken met een bevolkingsdaling van 20 tot 25 procent. Het gaat daarbij vooral om de vitale en goed opgeleide beroepsbevolking in de leeftijd tussen de twintig en veertig.

Wie buiten Europa kijkt, gelooft nog minder dat migratie een feestje voor de mensheid is. De miljoenen Bangladeshi, Indiërs en Indonesiërs die in de Golfstaten werken in omstandigheden die nauwelijks van slaven verschillen, zullen er weinig feestelijks in ontdekken.

En de Filipijnse nanny’s die hun eigen kinderen achterlaten om in de Verenigde Staten voor de kinderen van de welvarende klasse te zorgen, doen dat met zeer gemengde gevoelens.

We romen samenlevingen af om de besten aan te trekken

Migratie is vaak een verhaal dat om ons draait, niet om hen. In ons koloniale verleden waren de grondstoffen uit onze koloniën noodzakelijk voor onze welvaart. Nu zijn het de migranten die we hierheen halen om onze welvaart vast te houden. En zoals we in de koloniale tijd de besten eruit uitpikten om op te leiden tot medewerkers in het koloniaal bestuur en in de bedrijven, zo romen we nu samenlevingen elders af om de besten aan te trekken voor het bestendigen van onze welvaart.

Zo is het veel geroemde Canadese vluchtelingenprogramma gebaseerd op selectie in vluchtelingenkampen van diegenen die qua opleidingsniveau, culturele bagage en inzetbaarheid het beste passen bij de vereisten van de Canadese samenleving en arbeidsmarkt. Het ging en gaat, in het verleden en nu, om de stroom van goederen en mensen van daar naar hier, in ons belang.

De gedachte van Sonia Shah dat migratie de oplossing is voor problemen als droogte, oorlog en klimaatverandering oogt als een alibi om klimaatverandering en oorlogen als gegeven te beschouwen waar we niets aan kunnen en hoeven te doen.

Niet meer dan 5 procent van de vluchtelingen ziet kans en krijgt de kans om Europa of de VS te bereiken. Dat zijn vooral de fysiek sterke en slimme mensen met voldoende financiële mogelijkheden. Voor 95 procent, vooral de armsten, blijft die uitweg buiten bereik. We hebben niet zoveel aan een oplossing die voorbehouden blijft aan de selecte groep met de beste mogelijkheden.

Lees ook:

Wetenschapsjournalist Sonia Shah: ‘Migratie is niet het probleem, maar de oplossing’

Zoveel mogelijk mensen in hun eigen land houden: dat zal min of meer de inzet zijn van het nieuwe Europese migratiebeleid dat woensdag wordt gepresenteerd. Dat heeft geen enkele zin, stelt de Amerikaanse wetenschapsjournalist Sonia Shah in haar nieuwe boek ‘The next great migration’. Migreren is een natuurkracht.

Hoe het migratiebeleid ombuigt van afschrikking naar solidariteit: ‘We zijn mensen, geen beesten’

De migratiecrisis van 2015 heeft het Europese migratiebeleid rigoureus veranderd. Afschrikking is sindsdien het motto. Voorzichtig begint een tegenreactie vorm te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden