Column

#MeToo is niet genoeg om taboes op het werk te doorbreken

Beeld ANP XTRA

“#metoo is een ‘perfect storm’ om taboes op het werk te doorbreken.” Dit schrijven de gedragsonderzoekers ongewenste omgangsvormen Heleen Hoynck van Papendrecht en Paul Hulshof deze week op Pwnet.nl – een website voor personeelsmanagement. 

“Met #metoo hebben al meer dan een miljoen mensen wereldwijd aangegeven in de werksfeer slachtoffer te zijn van seksuele intimidatie of seksueel geweld. Signalen die overigens het topje van de ijsberg zijn. De noodzaak om voor eens en voor altijd een einde te maken aan het stilzwijgen van ongewenst gedrag en afspraken te maken over normen en waarden is dan ook groot. Pak die kans en voer dat ongemakkelijke gesprek.” .

Voor de duidelijkheid: wanneer moet je dat ongemakkelijke gesprek voeren? Hoynck van Papendrecht en Paul Hulshof: “Als een vrouwelijke medewerker vertelt dat haar baas haar bij haar borsten of kruis heeft gegrepen, zal iedereen dat veroordelen. Maar geeft hij haar een compliment over haar bloesje en legt daarbij zijn hand op haar schouder, dan zal de reactie al snel zijn: ‘Is dat nou zo erg?’”

Hier worden appels en peren bij elkaar opgeteld: het grijpen in het kruis lijkt me een vorm van seksueel geweld. Daar hoef je geen ongemakkelijk gesprek over te voeren, net zo min als over belastingontduiking. Mag niet. Duidelijk. Ongemakkelijk betekent onprettig, ongerieflijk, je voelt je er opgelaten bij. Dat komt doordat zaken ónduidelijk zijn: een gesprek over een pikante opmerking en een hand op de schouder is ongemakkelijk omdat de intentie van het gebaar niet vast staat: wat wil de charmeur? - een vraag die bij de greep in het kruis nog wel te beantwoorden is.

In gesprek

De onderzoekers raden aan hier een gesprek over te voeren, in alle openheid: “Ga in een kleine groep om de tafel en definieer waar de organisatie voor staat, wat de kernwaarden zijn, welk gedrag daarbij hoort en welk gedrag onacceptabel is. Dat maakt iemand aanspreken een stuk makkelijker.”

De onderzoekers maken een denkfout: behoort het tot een kernwaarde dat je geen compliment mag maken? Behoort het tot een kernwaarde dat je geen hand op de schouder mag leggen? Welke waarden en welke normen moeten hier vastgelegd worden?

Dit soort complimentjes, kleine handelingen die uit de hand zouden kunnen lopen, horen bij de zinnelijke variant van zingeving, bij wat voormalig Denker des Vaderlands, René Gude, het lichamelijke, het lustvolle noemt. Het geeft mij een bak energie als een collega mij in het voorbijgaan even op de schouder slaat: ‘Hé man, mooi stuk had je zaterdag in de krant.’ Maar het zinnelijke, het lichamelijke kan zeker ook gevaarlijk en ongemakkelijk worden.

Een paar jaar geleden speelde in de zorg een geruchtmakende zaak die dit ongemak illustreerde. In de zorg maakt het lijfelijke onderdeel uit van het werk, je kunt onmogelijk iemand wassen zonder hem of haar intiem aan te raken. Maar een aai geven als een patiënt een vervelend onderzoek moet ondergaan? Kan dat? In februari 2016 werd een voormalig GGZ-verpleegkundige berispt vanwege zulk ‘grensoverschrijdend’ gedrag.

Weerbarstig

Een inspecteur van de zorginspectie stelde dat ‘lichamelijk contact tussen zorgverlener en patiënt verder gaand dan een handdruk’ niet mag. Commotie. De inspectie zag zich later genoodzaakt te benadrukken, dat er van een ‘knuffelverbod’ geen sprake was. Gelukkig, want ‘een schouderklopje, een aai over de bol of een knuffel, wie heeft daar geen behoefte aan?’, vroegen Marian Verkerk, hoogleraar zorgethiek (Groningen), en Joris Slaets, hoogleraar ouderengeneeskunde (Leiden), zich vervolgens in Trouw retorisch af .

Het lijfelijke, het lichamelijke, het lustvolle is een weerbarstige categorie. Een ongemakkelijk gesprek over een ongemakkelijk onderwerp voer je niet zo meer even in alle openheid: ‘Piet,’ zo hoor ik Klaar al zeggen bij zo’n gesprek, ‘jij complimenteerde mij vorige week met de begroting, bedoelde je daar eigenlijk mee, dat je mij leuk vindt en met me uit zou willen?’ En wat de aanleiding ook is, er zal niet voor eens en voor altijd worden afgerekend met ongewenst gedrag. Dergelijke gesprekken zijn een onderdeel van de zingeving van je werk. Ze zijn lastig, vervelend, vreten energie, zullen niet in alle openheid plaatsvinden, en moeten volgend jaar, na weer zo’n perfecte herfststorm, opnieuw gevoerd worden.

Heeft u opmerkingen, vragen of ideeën? Mail ze aan hsteenhuis@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden