Stevo Akkerman Beeld Trouw

Column

Met zoveel flexibiliteit kan het communisme nog heel lang mee

In de vrieskou en het donker van de vroege avond loop ik door de smalle straatjes van Pekings hutongs, de weinig overgebleven oude wijken, waar mensen op straat rondscharrelen bij kleine kruidenierswinkeltjes en publieke toiletgebouwen, terwijl volgeladen vrachtfietsen zigzaggend hun weg zoeken.

Hier wordt door de mannen nog ouderwets gerocheld en op de grond gespuwd en lijkt China haast onveranderd. Maar neem de metro, stap twee haltes verder uit en er opent zich een Manhattan: kantoor- en woontorens met namen als Central Park en Soho, voorzien van fitness-faciliteiten en gereserveerde parkeerplaatsen voor Range Rovers, Mercedessen en Maserati’s.

Ik wandel hier rond met een flinke jetlag, het is alsof de helft van mijzelf nog steeds niet is gearriveerd, een gevoel dat wordt versterkt door de noodgedwongen digitale detox. De Grote Digitale Muur van de Chinese overheid legt Twitter, Whatsapp en Google het zwijgen op, en ik heb constant het idee dat ik allemaal dringende berichten mis. In mijn half-verloren staat voel ik me wel wat verwant aan de oudere Chinezen die ik onzeker door hun stad zie dwalen. Hoeveel aardverschuivingen hebben zij niet meegemaakt, in hoeveel verschillende steden hebben zij niet gewoond zonder ooit te verhuizen?

De vrouw die ik hier kwam interviewen, professor Zhou Hong, beaamde het meteen: de Chinezen zijn in een halve eeuw door meerdere tijdperken heen gegaan. “Wij vertellen elkaar graag de anekdote over een bejaarde dame die de hogesnelheidstrein vroeg even te wachten met vertrekken, omdat haar man nog niet op het perron was gearriveerd”, zegt ze. En dan vertelt ze over haar vader, die in de negentig is. Hij leefde in een China dat geregeerd werd door de nationalisten van Tsjang Kai-sjek, daarna bezet werd door Japan, vervolgens onder Mao koos voor het communisme, om via de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie uit te komen bij de wolkenkrabbende werkelijkheid van nu. Het was steeds China, maar nooit hetzelfde land.

‘Communisme met Chinese eigenschappen’

Zelf is Zhou een kind van de Culturele Revolutie, dat wil zeggen: op de allesbepalende leeftijd van zestien jaar trok ze, zoals alle stadskinderen, naar het platteland, om daar met zware handenarbeid het socialisme gestalte te geven. Haar ouders overkwam hetzelfde - intellectuelen als ze waren, moesten ze Peking verlaten en de landbouw vooruit gaan helpen. Nee, dat was geen straf, zegt Zhou: “Iedereen deed het”. De idealen van toen zijn nog steeds haar idealen, en mijn suggestie dat China tegenwoordig eerder kapitalistisch is dan communistisch, kan ze onmogelijk delen. Ze houdt vast aan de mantra van een ‘communisme met Chinese eigenschappen’, wat ruimte biedt aan vele verschijningsvormen, al dan niet met eigen parkeergelegenheid.

Met zoveel flexibiliteit kan het communisme nog heel lang mee, wat niet wil zeggen dat het alles kan verdragen. Als ik het Plein van de Hemelse Vrede oversteek, hoor ik vanachter een muur het strijdlustig gezang van soldaten. Ik versta ze niet, maar het klinkt als een waarschuwing.

Lees hier meer columns van Stevo Akkerman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden