null

OpinieCoronabestrijding

Met slimmer gebruik van technologie kan de samenleving sneller heropend

Kunstmatige intelligentie zou het vaccinatiepaspoort en de coronamelder zoveel meerwaarde kunnen bieden, betogen Bart Custers, hoogleraar recht en data science, en Anne Meuwese, hoogleraar publiekrecht en bestuur van artificiële intelligentie, van Universiteit Leiden.

Naarmate meer mensen gevaccineerd zijn, kan de samenleving verder open. Technologie, zoals het coronapaspoort en andere apps, kan daarbij helpen. Op medisch vlak zijn er al een paar interessante toepassingen, zoals de app die aan de hoest kan ‘horen’ of iemand Covid-19 heeft.

Maar inzet van allerlei technologie ter ondersteuning van maatregelen die ons gedrag kunnen sturen, bleek tot nu toe niet haalbaar. De aard van de benodigde persoonsgegevens leidde tot zo veel privacyzorgen, dat zelfs een vrij beperkte toepassing, zoals de coronamelder-app, geen doorslaand succes is.

Meer geavanceerde technologie, zoals artificiële intelligentie (AI), zou corona-uitbraken waarschijnlijk vrij nauwkeurig kunnen voorspellen en traceren, als een algoritme toegang zou hebben tot een grote hoeveelheid locatie- en gezondheidsgegevens. Hier dient zich een kerndilemma aan, als het gaat om het gebruik van AI: de nuttigste bijdragen worden verkregen met de gevoeligste data. Maar er zijn wel degelijk manieren om te zorgen dat de persoonsgegevens niet aan de oppervlakte komen. Als juristen en technologen samenwerken, zo is onze ervaring, kan privacy in het ontwerp worden ingebouwd en maximaal worden gegarandeerd.

Zo helpt het enorm als informatie alleen decentraal wordt opgeslagen. De coronamelder geeft bijvoorbeeld alleen een melding dát iemand in contact is geweest met een besmet persoon, maar zegt niets over wie, waar of waarom. De Nederlandse en Europese voorstellen voor een coronapaspoort volgen hetzelfde principe: een ‘groen vinkje’ wordt zichtbaar, de data erachter niet.

Recente onthullingen over datadiefstal en datalekken

Het coronapaspoort vormt aanleiding om nog eens goed te doordenken waar de schoen wringt voor een bredere toepassing van AI en wat we daaraan kunnen doen. Zelfs als een app er goed in slaagt persoonsgegevens te verhullen, maar wel een geïndividualiseerde uitkomst te tonen, zullen (terecht) zorgen over de veiligheid van die gegevens bestaan. Recente onthullingen over datadiefstal en datalekken maken veel burgers begrijpelijkerwijs terughoudender dan ooit met het overhandigen van hun data.

Tegelijkertijd kan AI pas echt iets betekenen als een algoritme verschillende typen gedetailleerde data kan verwerken. Zo zou een corona-app 2.0 de gebruiker kunnen vertellen welk besmettingsrisico zijn manier van leven oplevert of, naar analogie van een dieet-app, hoeveel ‘sociaal contact-punten’ men in een bepaalde week nog heeft te besteden. In de overgangsfase naar het ‘hernieuwde normaal’ zijn dit instrumenten die de naleving van bepaalde restricties mogelijk kunnen maken én vergroten.

Maar omdat er nu geen goede manier bestaat om burgers digitale veiligheid te garanderen, volgen veel digitale toepassingen vooral analoge mechanismen.

Honderd procent garantie geven is onmogelijk

Ook hiervan is het Europese coronapaspoort een voorbeeld: in plaats van één groen vinkje, dat persoonsgegevens dient te verhullen, lijken er nu toch aparte certificaten te komen voor verschillende ‘bewijzen’ van niet-besmettelijkheid: vaccinatie, recente test en herstel van een infectie. Dit heeft te maken met de wens van EU-lidstaten om zelf te kiezen welk bewijs men accepteert, maar tekent ook het gebrek aan vertrouwen in het optuigen van een gemeenschappelijk systeem.

Deze keuze van de Europese Commissie betekent eigenlijk minder gelijkheid, en dat zónder extra privacybescherming voor de Europese burger. Er wordt niet eens gesproken over geavanceerdere data-analyses achter het ‘groene vinkje’, bijvoorbeeld het meenemen van gegevens over de tijd die verstreken is sinds de vaccinatie, infectie of test, gekoppeld aan de nieuwste medische inzichten rond immuniteit.

Er zijn geen pasklare oplossingen voor dataveiligheid en honderd procent garantie geven is onmogelijk. Maar de afwezigheid van AI-toepassingen in het bestrijden van de crisis laat wel zien wat we te winnen hebben bij het verbeteren van dataveiligheid. De Europese Commissie zou hier zeker meer op kunnen inzetten.

Lees ook:

Een algoritme is niet neutraal, ook een overheidsalgoritme niet

Dat de overheid volop gebruikmaakt van algoritmes is bekend. Maar deugen de data wel die daarvoor worden gebruikt?

Met dit ‘ik-ben-niet-ziek-door-covidbewijs’ moet reizen binnen de EU weer mogelijk zijn

Van vaccinatiedwang is geen sprake. EU-burgers kunnen ook een reiscertificaat krijgen met een negatief testresultaat, stelt de Europese Commissie voor.

Hoe succesvol is de corona-app?

Na een melding van de corona-app van de overheid lieten 73.000 mensen zich testen. Elke besmette persoon die door de app wordt getraceerd, is meegenomen, zegt mede-ontwikkelaar Brenno de Winter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden