Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met een rechtszaak krijg je het klimaat op de agenda

Opinie

Laura Burgers

Urgenda-directeur Marjan Minnesma viert de overwinning in de rechtszaal met haar advocaat, in 2015. © AP
Opinie

Een gang naar de rechter kan een goede manier zijn om de strijd met vervuilende bedrijven aan te gaan, stelt Laura Burgers, promovendus aan de rechtenfaculteit UvA.

Als rechtswetenschapper word ik de laatste tijd steeds vaker benaderd voor advies. Verschillende Nederlandse ngo’s en geëngageerde kunstenaars overwegen namelijk een nieuwe klimaatzaak te starten, tegen een bedrijf dit keer. Ik vind dat een goed idee. Een rechtszaak zal het klimaatprobleem niet meteen oplossen, maar kan veel betekenen voor ons democratische debat.

Lees verder na de advertentie

De bekendste klimaatzaak is die van stichting Urgenda: in 2015 gebood de rechtbank de Nederlandse Staat om ambitieuzere klimaatdoelen te hanteren. Hierdoor geïnspireerd spannen milieuactivisten overal ter wereld klimaatzaken aan. Vaak tegen staten, maar steeds vaker ook tegen bedrijven.

Zo procedeert een boer uit Peru in Duitsland tegen energiemaatschappij RWE. Hij wil schadevergoeding voor de veiligheidsmaatregelen die zijn stad moet nemen, nu een nabijgelegen gletsjer smelt vanwege klimaatverandering. RWE is verantwoordelijk voor 0,47 procent van de mondiale CO2-uitstoot, de boer wil 0,47 procent van zijn kosten vergoed zien.

We dragen allemaal bij aan kli­maat­ver­an­de­ring, maar wie moet voor de kosten opdraaien?

Schadeclaims

Voormalig advocaat-generaal bij de Hoge Raad Jaap Spier is tegen zulke schadeclaims. “Als je dat gaat toewijzen, stort uiteindelijk de economie in en gaan heel veel bedrijven failliet”, oordeelde hij in Trouw (18 januari). Hij vindt dat alleen geprocedeerd moet worden over de verplichting van bedrijven om aan CO2-reductie te doen.

Maar het een hoeft het ander niet uit te sluiten. Activisten zouden goed zowel maatregelen tegen toekomstige uitstoot kunnen eisen, als vergoeding van al geleden klimaatschade. Het argument dat het bedrijf in kwestie dan failliet gaat, uitmondend in het einde van onze economie, is weinig overtuigend.

Ten eerste kunnen multinationals tegen een stootje. Intel en Microsoft zijn bijvoorbeeld nauwelijks geschaad door monsterboetes die de Europese Commissie ze oplegde voor misbruik van hun marktpositie.

Ten tweede is recht flexibel. Rechters kunnen schadevergoeding matigen, juist als faillissementen dreigen. Bovendien, zelfs al zouden rechters schadevergoedingsplichten al te bont maken, dan kan de wetgever dit nog doorkruisen met een nieuwe klimaatschadewet. In ons constitutionele bestel mogen de staatsmachten elkaar immers corrigeren.

En tot slot is onaannemelijk dat de economie zal instorten door faillissementen van vervuilers. Om dezelfde reden wilde men de slavernij niet afschaffen - het tegendeel bleek waar. Ook de doemvoorspelling ‘Indië verloren, rampspoed geboren’ kwam niet uit. En voor zover onze economie een knauw krijgt, zou dit een mooie aanleiding zijn eens echt te beginnen met een circulaire economie.

Debat

Maar zover zijn we nog lang niet. Waarschijnlijk wordt een schadeclaim hier aanvankelijk afgewezen. Toch blijft het goed een klimaatzaak te starten. Activisme via de rechter jaagt tenslotte altijd maatschappelijk debat aan. En dit debat moet hoognodig gevoerd worden: we dragen allemaal bij aan klimaatverandering, maar wie moet voor de kosten opdraaien? Hebben grote bedrijven een zwaardere plicht dan individuen? Hoe zit het met boeren in Peru of Bangladesh, die lang niet zo konden profiteren van alle CO2-uitstoot als wij - en die veel meer onder klimaatverandering zullen lijden? Wélke vervuiler betaalt wát eigenlijk?

Het mooie van een democratie is dat wij, door te discussiëren, tot wijzere inzichten komen dan in ons eentje. Een rechtszaak voeren, pleitnota’s schrijven, nadenken over argumentaties, daarna maatschappijbreed verder praten over rechterlijke uitspraken - dat is dé manier om boven tafel te krijgen wie welke verantwoordelijkheid draagt voor klimaatverandering. De uitkomst van het debat mag dan leidend worden. Niet alleen voor rechters die schadeclaims beoordelen, voor ons allemaal.

Lees hier het interview met voormalig advocaat-generaal bij de Hoge Raad Jaap Spier: 'Uitstoot reduceren doet pijn, maar later beginnen doet nog veel meer pijn'

Deel dit artikel

We dragen allemaal bij aan kli­maat­ver­an­de­ring, maar wie moet voor de kosten opdraaien?