Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met een groene btw sla je twee vliegen in één belastingklap

Opinie

Irene van Staveren

Irene van Staveren. © Maartje Geels
Column

Het is hoog tijd om de btw te herzien. Ten eerste omdat het een vlaktaks is waardoor arm en rijk hetzelfde tarief betalen. Ten tweede omdat het tijd wordt de btw in te zetten om de doelen van Parijs en van het onlangs gesloten klimaatakkoord te bereiken. 

Het mooie is dat hier steeds meer maatschappelijk draagvlak voor is. Maar de voorbeelden die genoemd worden zijn vaak nogal ad hoc - van biologische voeding (ook die ingevlogen wordt) tot gerecyclede kleding (en andere circulaire spullen dan?) tot een minieme vliegtaks. Ik zet hier twee stappen op een rij om tot een eenduidig criterium te komen.

Lees verder na de advertentie

Eerst het al wat oudere idee van de theoloog John Cobb samen met de ecologische econoom Herman Daly, om productiviteit niet te meten per arbeider maar naar milieubeslag van het productieproces. Dit zou je kunnen weergeven in de volgende vergelijking voor duurzame productiviteit: 1/eva waarbij 1 staat voor één eenheid output (bijvoorbeeld een spijkerbroek of liter melk) en eva staat voor de ecologische voetafdruk van de productie van die output. Die bestaat uit het percentage niet-hernieuwbare energie, niet-hernieuwbare materialen en niet-gerecyclede inputs in de productie als percentage van alle inputs. 

Veel luxegoederen hebben een grote ecologische voetafdruk

Stel dat eva 80 procent is. Dan is de duurzame productiviteit 1/0,8 = 1,25. Als het productieproces groener wordt, daalt eva. Bijvoorbeeld naar 40 procent. Dan verdubbelt de duurzame productiviteit naar 1/0,4 = 2,5. Als we dan de btw koppelen aan duurzame productiviteit, dan kan het tarief voor het schonere product twee keer zo laag worden als voor de vieze variant.

Overbodige luxe

De tweede stap is het idee van de dwarsdenkende econoom Robert Frank over progressieve consumptiebelasting. Een btw-tarief dat hoger is voor de rijken dan voor de armen is zo'n progressieve consumptiebelasting. Dat werkt door producten die vooral door rijken worden gekocht - denk aan grote auto's, verre vliegreizen - hoger te belasten dan basisbenodigdheden. Het werkt nivellerend, omdat het een sociale norm bekrachtigt tegen overbodige luxe. Deze norm verlaagt het aspiratieniveau voor materiële consumptie en biedt zo ruimte voor sparen en aflossen van schulden, en voor onbetaalbare zaken zoals zorgzaamheid en gemeenschapszin. Onlangs hebben twee economen in The Journal of Economic Inequality berekend hoe effectief progressieve consumptiebelasting is, met name tegen vermogensongelijkheid. En, voegen ze er fijntjes aan toe, als er een kleine kapitaalbelasting van 3 procent aan wordt toegevoegd - zoals een dividendbelasting - wordt de vermogensongelijkheid nog minder.

Vervuilende producten

De twee stappen die ik hier genoemd heb - duurzame productiviteit als grondslag voor de btw en een progressieve btw - hebben iets belangrijks gemeenschappelijk: ze maken beiden vooral de meest vervuilende producten het duurst. Want veel luxegoederen hebben een grote ecologische voetafdruk: grote auto's, verre vliegreizen, of een sauna thuis. Daarom is een groene btw vaak ook een progressieve btw. En kunnen we ons beperken tot duurzame productiviteit als grondslag voor de btw-hervorming. Zo komt het biologische alternatief voor de plofkip voor de armere huishoudens binnen handbereik en zullen degenen die drie keer modaal verdienen zich wel bedenken om drie keer per jaar een vliegreisje te boeken. Het Planbureau voor de Leefomgeving berekende vorige week nog dat het welvaartsverlies van milieuvervuiling ons jaarlijks 31 miljard euro kost. Kabinet: ga dat geld innen met een groen btw-systeem en behoud van de dividendbelasting! Daarmee maken we ons land zowel groener als gelijker.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie.

Deel dit artikel

Veel luxegoederen hebben een grote ecologische voetafdruk