null Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Met de verheerlijking van virtualisering maken we de eeuwige menselijke fout

Jamal Ouariachi

De grote problemen van onze tijd hebben voor een aanzienlijk deel te maken met troep die we zelf, door kortzichtig technologie-enthousiasme, veroorzaakt hebben. Neem plastic – wát een ontdekking! Het chemische goud bleek in elke denkbare vorm te gieten, het was goedkoop en de hele wereld zou ervan meeprofiteren. De gevolgen: onze zeeën zijn in plasticsoep veranderd, inmiddels is wetenschappelijk aangetoond dat plasticdeeltjes zelfs ons bloed vervuilen.

Fossiele brandstoffen, nog zo’n vondst. Enthousiasme alom: industrie, een autootje voor iedereen, in minder dan een etmaal naar de andere kant van de wereld vliegen! De gevolgen: smeltend ijs, brandend bos.

Het internet had nieuwe, gelijkwaardige gemeenschappen moeten opleveren. Vrijheid en kennis voor iedereen. Verbinding! De gevolgen: techgiganten die ons, gebruikers, als product beschouwen, onze data opslaan en verkopen, ons insemineren met nepnieuws en onze breinen aldus polarisatie en complotdenkerij laten uitbroeden.

The hard problem

De Australische filosoof David Chalmers muntte ooit de term ‘the hard problem’ in de zoektocht naar de aard van ons bewustzijn. De vraag hoe ons brein technisch werkt, is in zekere zin het makkelijke deel van de kwestie. Hoe neurofysiologische processen samenhangen met subjectieve ervaring, ­ofwel: bewustzijn, dát is ‘the hard problem’. Het bracht hem vaak in aanvaring met bijvoorbeeld de filosoof Daniel Dennett, die nuchter stelt: heb je de mechaniek verklaard, dan heb je bewustzijn verklaard.

Ik bevond me altijd in Chalmers’ kamp, en daarom is het zo teleurstellend dat hij ­onlangs, in een essay in The New York Times, de loftrompet stak over virtual reality. Met flauwe filosofische denktrucs die ironisch genoeg aan het werk van Dennett doen denken, komt Chalmers tot de overtuiging dat ook virtuele werkelijkheden ‘echt’ zijn. Iets is echt als het betekenisvol is, schrijft Chalmers.

Snakken naar mensen die met consumptie in je oor tetteren

Tijdens de zwaarste fases van de coronacrisis heb ik, net als velen, ondervonden hoezeer technologie nu juist niet de betekenis van ‘echt’ contact kan vervangen. Na een paar vergaderingen en borrels via Zoom snakte ik meer dan ooit naar de kroeg, naar aanraakbare mensen, naar de geur van bier en zweet, zelfs naar mensen die met consumptie in je oor tetteren om de echte herrie van echte mensen in een echte ruimte te overstemmen.

Nee, ik ben niet optimistisch over de metaverse, over AI en VR en wat niet al, ik denk dat we met de verheerlijking van virtualisering de eeuwige menselijke fout maken, de plasticfout, de brandstoffout, de internetfout. We leren er maar niet van, terwijl we nu misschien wel meer dan ooit zo ver mogelijk in de toekomst moeten kijken en voorrang geven aan scepsis en pessimisme boven het naïeve technologie-enthousiasme dat ons steeds maar weer in de problemen brengt.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden