Column

Mesut Özils vlammende brief is de slotakte van een Europese tragedie

Beeld Maartje Geels

De open brief van Mesut Özil aan Duitsland leest als een afrekening met de halfslachtige waardering van migranten in Europa. Het gebeurt niet vaak dat een voetballer zich zo sterk uitspreekt over een maatschappelijk probleem. Wie is hij en waarom staat hij voor een giftige ontwikkeling in Europa?

Özil is een van de succesvolste voetballers ter wereld. Hij is een Duitser met Turkse ouders. Die emigreerden net als miljoenen andere Turken in de hoop op een betere toekomst. Hun zoon werd voetballer en symbool van geslaagde integratie.

Tot een paar maanden geleden. Toen circuleerde er een foto op de sociale media waarop hij poseert met president Erdogan en dat zorgde voor een felle discussie in Duitsland. Özil zou de kant kiezen van Erdogan. Een rel was geboren. Duitsland lag er op het WK voetbal in de eerste ronde al uit en dat verlies werd op Özils conto geschreven. Door zijn fotomoment met Erdogan zou hij de sfeer in het team hebben verstoord.

Özil ging op vakantie, maar de kritiek liet hem niet los. Zondag publiceerde hij op zijn Twitter-account een lange brief waarin hij keihard uithaalt naar sponsors, bestuurders en fans die hem in de steek lieten toen hij hun steun het hardst nodig had. Vooral voorzitter Grindel van de Duitse voetbalbond moest eraan geloven. Özil beschuldigt hem van racisme, een serieuze aantijging.

Vlammend en treurigmakend

In het debat rond het multiculturele drama werd vaak gezegd dat uitsluiting een maatschappelijk probleem is en dat dat vooral onder laagopgeleiden voorkomt. Maar kan het zijn dat ook onze beleidsbepalers een racistische agenda voeren? Özil citeert directeur Werner Steer van het Deutsches Theater, die hem naar Turkije wenst. Ook in Nederland en elders komt racisme onder hoogopgeleiden voor. En het neemt toe.

Özils brief is persoonlijk, vlammend en treurigmakend. Hij schrijft: "Als ik scoor ben ik een Duitser, wanneer ik faal ben ik een Turk". Deze zin raakt migranten en is al honderdduizenden keren geretweet, onder andere door de bekende komiek Trevor Noah. 

Waarom raakt dit zoveel migranten? Omdat het voor hen het multiculturele drama samenvat. Tot recent werden we vooral getrakteerd op wat dat drama betekende voor de ontvangende partij, de autochtonen. Beetje bij beetje zijn er nu ook stemmen bijgekomen die vertellen wat het betekent voor migranten en hun kinderen die hier zijn geboren en opgegroeid.

Het is een gevoel van verlies, van onbehagen, van constante strijd voor de eigen identiteit. Het mantra van jezelf moeten invechten hangt als een molensteen om de nek. Want je invechten betekent ook jezelf ontkennen. Je moeder en vader ontkennen. Dat gevecht maakt migranten strijdbaar, maar ook moe en getergd. Ze branden dan ook meestal snel op. Een uitgeruste migrant bestaat niet. Özil heeft daarom besloten niet meer uit te komen voor de Duitse Mannschaft.

Stilzwijgende afspraak

Zijn brief is de slotakte van een Europese tragedie. Het plot is verbijsterend simpel, de conclusie verbitterend hard. Een jong talent overwint de achterstand van zijn milieu en wordt daarvoor bejubeld door het gastland. De stilzwijgende afspraak is dat hij zijn etnische achtergrond uitvlakt. Als het succes eenmaal geconsolideerd is, begaat hij de fout om zijn volledige identiteit te tonen. Met deze misstap begaat hij een dodelijke fout. 

Er is sprake van dubbele loyaliteit. Het establishment spuugt hem uit. De behaalde successen doen er niet meer toe. Wat moet de held doen? Het slachtofferschap omarmen en in stilte lijden? Of de eer aan zichzelf houden? De gevallen held neemt afscheid van het theater met een verbitterd klaaglied. Een brief. Doek valt.

Het publiek blijft achter met de brokken. Verdient deze voorstelling applaus of moeten we ons schamen?

Lees ook: 

Topvoetballer Özil zet integratiedebat in Duitsland op scherp

Hij trad 92 keer aan voor het Duitse elftal, maakte 23 doelpunten en werd in 2014 met Duitsland wereldkampioen. Maar nu wil middenvelder Mesut Özil (29) niet meer voor zijn land spelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden