Opinie Privacy

Meld zoveel mogelijk slachtoffers om mensenhandel te bestrijden

Opsporing van uitbuiting kan actiever. En organisaties moeten hun terughoudendheid bij het melden van slachtoffers laten varen. De privacywetgeving is geen belemmering, integendeel, benadrukt directeur-bestuurder Ina Hut van CoMensha, het landelijk coördinatiecentrum tegen mensenhandel.

Het aantal meldingen van slachtoffers van mensenhandel is fors gedaald, constateerde de Nationaal Rapporteur Mensenhandel onlangs. Hij baseert zijn analyse met name op cijfers van CoMensha, het landelijk coördinatiecentrum tegen mensenhandel. Oorzaak van deze zorgwekkende daling: de nieuwe privacywetgeving. Het is een deel van het verhaal.

Vorig jaar werden 742 slachtoffers geregistreerd, een halvering ten opzichte van 2014. De Nationaal Rapporteur telt er 668, bij ons gedane meldingen door de marechaussee inzake seksuele uitbuiting telt hij niet mee. De cijfers dalen al vier jaar op rij.

De invoering vorig jaar van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is inderdaad debet aan een deel van de daling. De boosdoener is echter niet de wetgeving zelf, maar de interpretatie die er ten onrechte aan wordt gegeven. Daarnaast is er een belangrijke andere oorzaak: de prioritering bij de opsporingsdiensten.

Minder zicht op  uitbuiting

Politie, marechaussee en Inspectie SZW zijn verplicht om bij CoMensha melding te maken van slachtoffers, ongeacht de privacywet. Vanaf 2015 trekken wij al aan de bel vanwege onze zorg dat veel slachtoffers niet worden gesignaleerd en er minder zicht ontstaat op aard en omvang van uitbuiting. Op verzoek van de Taskforce Mensenhandel, waarvan we lid zijn, deden we in 2017 onderzoek naar de reden van de daling. Bij alle opsporingsdiensten bleek er sprake van ondercapaciteit en andere prioriteiten (meer aandacht voor migratiestromen). Ook de reorganisatie bij de politie was een oorzaak.

Mede door de Nationale Veiligheidsagenda, waarin de aanpak van mensenhandel een van de prioriteiten is, is er dit jaar wel extra aandacht bij de politie. Opsporingsdiensten hebben de opdracht meer slachtoffers te signaleren en uit de uitbuitingssituatie te halen. We zien een voorzichtige positieve ontwikkeling. Maar te veel slachtoffers blijven nog buiten beeld.

Wat ons sinds mei 2018 vooral parten speelt, is de terughoudendheid van niet-opsporingsdiensten bij het melden vanwege de nieuwe privacywet. Zorgcoördinatoren, opvanginstellingen en andere organisaties melden minder slachtoffers bij ons omdat die wet toestemming van het slachtoffer zou eisen. Het gevolg: we kregen van hen in 2018 zo’n driehonderd meldingen minder dan in voorgaande jaren.

Terughoudendheid laten varen

De zorgsector is ten onrechte in een kramp geschoten. De AVG wordt onjuist geïnterpreteerd. Er is meer ruimte om bij ons te melden dan menigeen denkt, privacydeskundigen bevestigen dat. We hebben te maken met getraumatiseerde slachtoffers die qua veiligheid in een afhankelijke situatie verkeren. Hoe geldig is dan toestemming? De toezichthouder, de Autoriteit Persoonsgegevens, bepaalde al dat deze eis in het sociaal domein niet geldt. Immers, er is géén sprake van ‘vrije toestemming’ in de zin van de wet.

Gekeken dient te worden naar het gerechtvaardigd belang van degene die de gegevens verwerkt. En dat belang is er: de wettelijke opdracht tot bescherming tegen aantasting van lichamelijke en geestelijke integriteit. Wat we doen is van vitaal belang voor betrokkenen en samenleving. Ook de verwerking van ‘big data’ is gerechtvaardigd én noodzakelijk.Hoe houden we anders zicht op aard en omvang van mensenhandel, en hoe kunnen we die dan nog aanpakken?

Alle bij de bestrijding van mensenhandel betrokken organisaties, publiek en privaat, zouden hun terughoudendheid moeten laten varen en elementaire gegevens van slachtoffers moeten verstrekken aan CoMensha, in het algemeen belang. Dan krijgen wij een beter beeld en kunnen we slachtoffers bijstaan. Wordt vervolgd!

Lees ook:

Door de privacywetgeving verdwijnen de slachtoffers van menshandel massaal uit beeld

Na invoering van de nieuwe privacywetgeving vorig jaar, worden gevallen van criminele, seksuele of arbeidsuitbuiting nauwelijks nog gemeld. Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel is vooral de situatie bij minderjarigen uiterst zorgwekkend.   

Tegen het monster mensenhandel is een brede Europese aanpak nodig

Goede wetten tegen slavernij en mensenhandel zijn niet genoeg als ze niet worden gehandhaafd, aldus Gertjan de Jong.

Het debat over camera’s en privacy zal blijven schuren

Het lijkt zo logisch. Als de camera’s er toch hangen en we hebben een serieus probleem met criminaliteit, kunnen we dan de beelden niet gebruiken om die criminaliteit te bestrijden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden