Opinie Bijstand

Meer vertrouwen, dat helpt mensen uit de bijstand

Wettelijke regels en een karig budget van het rijk zijn een sta-in-de-weg voor gemeenten die langdurig werklozen aan een baan willen helpen. Dat betoogt de Utrechtse wethouder Linda Voortman (GroenLinks).

D66-Kamerlid Rens Raemakers pleitte in deze krant voor een wettelijk recht op hulp voor iedereen in de bijstand (Opinie, 16 september). Gemeenten zouden onvoldoende doen voor mensen die lastiger uit de bijstand te helpen zijn, zoals langdurig werklozen. Een wettelijk recht op ondersteuning klinkt misschien mooi, maar zal in de praktijk niet het verschil gaan maken. Er is bij gemeenten namelijk geen onwil om iedereen in de bijstand te helpen. Wel een gebrek aan geld en een gebrek aan ruimte in de wet.

Neem bijvoorbeeld Utrecht. Van de bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt heeft 51 procent schulden en 48 procent een slechte gezondheid. Van deze groep heeft 61 procent weinig tot geen opleiding en spreekt 37 procent beperkt Nederlands. Mensen hebben dus vaak meerdere problemen. Er zijn gesprekken met hen nodig om te bepalen wat ze willen en kunnen. Ook moeten we het gesprek aangaan met werkgevers, om banen zo in te richten dat ze passen bij de werkzoekenden. En ook als mensen eenmaal aan het werk zijn, hebben ze begeleiding nodig, zodat ze niet uitvallen.

Geen ruimte om mensen bij te laten verdienen

Maar juist het Rijk heeft gemeenten opgezadeld met financiële problemen, waardoor er geen geld is om mensen de extra begeleiding te geven die ze nodig hebben. Met de decentralisaties hebben gemeenten meer taken gekregen, maar het geld daarvoor is niet volledig naar ons toegekomen. De middelen voor de bijstand waren zo verdeeld dat Utrecht en andere gemeenten jarenlang een tekort op de bijstandsgelden hadden. Bovendien krijgen gemeenten minder inkomsten uit het gemeentefonds, doordat het Rijk al jaren minder geld uitgeeft dan begroot (de zogenaamde trap-op-trap-afsystematiek). Het blijft wrang dat Utrecht voor 2020 moet bezuinigingen om de begroting sluitend te maken, omdat het Rijk er niet in slaagt zijn plannen uit te voeren.

Ook zijn er wettelijke belemmeringen. De Participatiewet wordt een decentralisatie genoemd, maar is dat in feite niet. De wet schrijft gemeenten voor hoe ze moeten omgaan met bijstandsgerechtigden. Die worden bijvoorbeeld zwaar gekort op hun uitkering als ze niet genoeg solliciteren en er is nagenoeg geen ruimte om mensen een beetje bij te laten verdienen.

Meer vertrouwen, minder streng

De wet is allesbehalve een maatwerkwet. Terwijl we bijstandsgerechtigden juist echt kunnen helpen als we ze minder streng, met meer vertrouwen en meer oog voor hun individuele situatie kunnen benaderen. Dat geldt zeker voor mensen die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben.

In Utrecht proberen we via de aanpak ‘Werkbeweging’ tweeduizend mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt met extra begeleiding aan het werk te helpen. We trekken hier de komende tweeënhalf jaar vijf miljoen extra voor uit, ondanks de tegenvallende rijksinkomsten.

We kijken naar mogelijkheden voor scholing, geven intensieve individuele begeleiding en gaan bij werkgevers langs om meer passende banen en werkervaringsplekken te creëren. Voor de begeleiding geldt dat wat voor de een werkt, de ander niet helpt. Als gemeente moeten we klaarstaan om iemand overeind te helpen, net zolang tot we een weg vinden die wél past. Maar als we alle 9602 Utrechtse bijstandsgerechtigden op deze manier willen helpen, zijn meer geld en meer maatwerk in de wet nodig.

Ik hoop dat deze belemmeringen in Den Haag aangepakt worden. Want daar zitten de Kamerleden die budgetrecht hebben en invloed hebben op wetswijzigingen. Met meer financiële middelen en meer ruimte in de wet kunnen we alle bijstandsgerechtigden de hulp geven die het beste bij hen past.

Lees ook:

‘Geef mensen in bijstand wettelijk recht op hulp’

D66-Kamerlid Rens Raemakers ziet juist veel meer heil in een wettelijke verplichting om langdurig werklozen te helpen. Daar pleitte hij eerder voor in Trouw.

Meer banen en toch meer werkloosheid, hoe kan dat?

Ondanks de krappe arbeidsmarkt is het aantal werklozen (licht) gestegen. Dat komt vooral door instroom van mensen die hiervoor nooit deelnamen aan de arbeidsmarkt en die nu wel zijn gaan zoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden