Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Meer toezicht is geen oplossing, zelfregulering vaak wel

Opinie

L.J. Lekkerkerk

Een medewerkster van Buurtzorg neemt de woning van mevrouw De Jong in Amersfoort onder handen. © anp
Opinie

Er gaat iets mis en dan komt en toezicht en daarop ook toezicht en daarop ook toezicht. Verspilling, vindt L.J. Lekkerkerk, senior docent organisatieontwerp bij Bedrijfskunde, Radboud Universiteit. Hij gelooft veel meer in zelfregulering. Kijk maar naar Buurtzorg.

In een tijd waarin het bedrijfsleven zelfsturing en zelfmanagement omarmt, pleit Trouw voor het beëindigen van zelfregulering in de voedselsector. Een analogie met organisaties maakt duidelijk hoe eenzijdig dit pleidooi is.

Lees verder na de advertentie

In organisaties krijgen afdelingen verantwoordelijkheid voor allerlei aspecten: kwaliteit, Arbo, veiligheid, financiën. Klassiek bedrijfskundig onderzoek liet al zien dat deze stafafdelingen gaan groeien, op steeds grotere afstand van het primaire proces komen te staan en met telkens nieuwe regels en procedures hun belang bevestigen. Succesvolle bedrijven proberen daarom woekeringen hiervan te voorkomen.

Van zelf je ver­ant­woor­de­lijk­heid nemen en zelf reguleren valt meer te verwachten

Denk aan Buurtzorg Nederland van Jos de Blok, de wereldkampioen zelfsturing en verplatting met 14.000 zorgverleners en ongeveer 50 mensen op het hoofdkantoor. Dat is zelfregulering door de professionals in optima forma, met zeer tevreden klanten en herhaalde verkiezing tot beste werkgever als zichtbaar resultaat.

Toezicht op toezicht

Laten we Nederland eens als grote gediversifieerde organisatie zien, met de economische sectoren als primaire processen en het enorme aantal toezichthoudende instanties als stafafdelingen. Wikipedia noemt 21 aparte toezichthouders en een waslijst aan organisaties waar toezicht een neventaak is. We komen om in regelgeving, in toezicht en toezicht op toezicht. Gaat er maar iets mis, dan moeten er nieuwe regels, meer toezicht en beter toezicht op toezichthouders komen.

Dit staat bekend als de neerwaartse bureaucratische spiraal en het is een reflex die zowel kostbaar als zinloos is. Want is het aantal incidenten kleiner en zijn incidenten minder ernstig dan vroeger? En tegelijk zijn bijvoorbeeld agrariërs, zorgverleners, artsen en onderwijzers tot wel 40-50 procent van hun werktijd kwijt met meten en registreren van gegevens en afvink- en controlelijstjes nalopen. Allemaal verspillende uitwassen die eerder leiden tot het grote percentage burn-out dan tot verbetering van kwaliteit en veiligheid.

Afgezien van de kosten voor de belastingbetalers is het vervelendste effect van de bureaucratische reflex dat organisaties die hun verantwoordelijkheid voor veiligheid, voor het milieu en voor hun voortbestaan wel serieus nemen, die maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), er ook veel last van hebben. Deze organisaties leren ons hoe zelfregulering vorm kan krijgen op organisatie- en sectorniveau.

De vraag die hieruit volgt is ook wat men 'zelfreguleert'? Reguleren en regelen heeft te maken met het binnen de wettelijke randvoorwaarden proberen te bereiken van de doelen die de organisatie nastreeft.

Wil een organisatie uitsluitend de winst maximaliseren of hanteert men MVO-doelen en is men transparant over de bereikte resultaten en nog op te lossen knelpunten? Over de laatstgenoemde organisaties hoeft de overheid zich als toezichthouder weinig zorgen te maken en die mogen zichzelf reguleren.

Bij de eerstgenoemde soort moet de overheid oppassen. We hoeven maar te denken aan: de sjoemeldiesels, de metingen aan sigaretten, belastingconstructies, financiële derivaten, exorbitante prijzen voor geneesmiddelen, weigeren om statiegeld in te voeren, enzovoorts. Dergelijk gedrag diskwalificeert een bedrijf en misschien de hele sector voor zelfregulering.

Ooit leerde een spotje voor brandpreventie dat de drie O's, onwetendheid, onachtzaamheid en onvoorzichtigheid, belangrijke oorzaken van branden zijn. Het is zeer de vraag wat toezicht alleen vermag om deze drie O's te elimineren. Van zelf je verantwoordelijkheid nemen en zelf reguleren valt hier meer te verwachten.

Lees ook: 

Er moet een einde komen aan de zelfregulering in de voedselsector

Het is al langer duidelijk dat het niet goed gaat bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Maar dat de plank zo misgeslagen kan worden als bij het fipronilschandaal in de pluimveesector is toch nog verbijsterend.

Deel dit artikel

Van zelf je ver­ant­woor­de­lijk­heid nemen en zelf reguleren valt meer te verwachten