Column

Marktwerking is mooi, maar in de zorg werkt het niet

Irene van Staveren Beeld Maartje Geels

De bestuursvoorzitter van het Martini Ziekenhuis gelooft niet langer in het dogma van marktwerking in de zorg. Hij meldde vorige week dat er volgens hem meer besparingen te halen zijn met samenwerking dan met concurrentie. 

Hans Feenstra is niet de eerste zorgdirecteur die doorkrijgt dat het bij marktwerking vaak meer om ideologie, dan om effectief beleid gaat. Het voorbeeld van Buurtzorg is al de hele wereld overgegaan: thuiszorg dicht bij de mensen, met kleine kantoortjes en geen leasebakken voor managers. Er zijn ook helemaal geen managers, want Buurtzorg werkt met zelfsturende wijkteams. In de gehandicaptenzorg geeft de JP van den Bent stichting het voorbeeld van hoe kleinschaligheid en samenwerking tot lagere kosten leidt. Ik heb er een rondleiding gekregen en zag dat elke cliënt woont in een gewoon appartement tussen gezonde mensen, zonder instellingsdokter en -zwembad. Men gaat gewoon naar de huisarts in de wijk en naar het openbare zwembad.

In tegenstelling tot het marktwerkingsdogma blijkt zulke kleinschaligheid met zelfsturende teams in de zorg inderdaad efficiënt te zijn. En zulke organisaties krijgen ook nog eens hoge tevredenheidsscores van cliënten en medewerkers. Deze vorm van thuiszorg hoeft het personeel niet uit te knijpen uit angst de aanbesteding bij de gemeente te verliezen van even zo bange concurrerende thuiszorgaanbieders. Het is eigenlijk wonderlijk dat er niet veel meer zorgdirecteuren verontwaardigd zijn over het mantra van marktwerking in de zorg, al vele kabinetten lang.

Het is hoog tijd dat bestuurders in de hele zorgsector hun ogen openen voor het feit dat het huidige model amper tot kostenbesparingen leidt, terwijl de eigen bijdrage voor patiënten almaar stijgt. Uiteindelijk bepaalt de dokter wat er nodig is, ongeacht het eigen risico van de patiënt, maar wel met gladde marketing van farmaceuten.

Voorwaarden

Met marktwerking is op zich helemaal niks mis. De markt leidt tot concurrentie tussen bedrijven om de gunst van de consument. Die wil het beste product tegen de laagste prijs. Zo blijven de kosten binnen de perken en dwingt de markt tot efficiëntie in het productieproces. En hoe groter het bedrijf, hoe efficiënter de productie. Korting op grootschalige inkoop van materialen, verdeling van marketingkosten over meer producten en natuurlijk arbeidsdeling in specialistische taken, hetgeen de arbeidsproductiviteit doet toenemen.

Maar deze zegeningen van marktwerking vereisen wat voorwaarden. Ik ga er op twee in: een homogeen product en veel aanbieders van dat product - ook bij schaalvergroting. De Nederlandse markt voor elektriciteit komt hierbij in de buurt. Het product is homogeen: er komt precies hetzelfde spul uit je stopcontact als je een contract hebt voor grijze stroom dan wel groene stroom. De tweede voorwaarde is veel aanbieders. Nou, dat is al aardig zo, van de grote jongens tot en met kleinschalige groene stroomaanbieders. Zo houdt marktwerking de kosten van stroomopwekking laag en de consument kan prijsvoordelen boeken bij overstappen.

Maar in de zorg is er geen homogeen product: gezondheidszorg is op de persoon afgestemde dienstverlening. En in de zorg zijn er steeds minder aanbieders: verzekeraars en ziekenhuizen fuseren tot logge bureaucratieën en de farmaceutische industrie bestaat uit een paar machtige giganten die prijzen hoog houden. Kostenbesparing wordt zo vervangen door vette reserves, hoge winsten en machteloze patiënten. Marktwerking is mooi, maar pas het alleen toe voor producten waar het zijn werk kan doen. Daarbuiten is het een dogma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden