Opinie Zorg

‘Mantelzorg verplichten is het paard achter de wagen spannen’

Geef mensen ruimte en tijd om mantelzorg te kunnen leveren, bepleit geestelijk verzorger Brigitta Scheepsma. En daar hoort een geldelijke waardering bij.

Sinds de overheveling van zorg naar de gemeenten is er een tendens ingezet. Zorg die eerst professioneel en betaald gegeven werd moet nu door buren, vrienden en familie geleverd worden, dat is immers goedkoper. De decentralisatie van de zorg is simpelweg een bezuinigingsoperatie.

Het gekke is dat van het begin af aan de overheid een aanname had en daarmee een waardeoordeel, namelijk dat mensen niet voldoende voor elkaar zorgen. Dit terwijl Mezzo, de landelijke vereniging voor mantel- en vrijwilligerszorg, aangeeft dat een op de drie Nederlanders mantelzorg biedt. Dat zijn 4,4 miljoen volwassenen (16+)!

Ouderen moeten langer thuis blijven wonen en de vraag is dan hoe je als gemeente mensen tijdens een keukentafelgesprek ‘overhaalt’ om voor hun ouders te zorgen.

Beloning

Erik Ypema vindt dat er druk op mensen wordt uitgeoefend om mantelzorg te verlenen en dat je sterk in je schoenen moet staan om nee te zeggen. De balans kan doorslaan en mensen kunnen overbelast raken (Opinie, 2 januari). Dit terwijl er volgens hem ook een groep mensen is die wel nee kan zeggen en fluitend wegkijkt. Hij denkt dat het rechtvaardiger is om mantelzorg verplicht te maken en wie niet wil, moet er maar voor betalen.

Ik denk niet dat dit gaat werken, immers, mantelzorg heeft vooral een intrinsieke waarde, de zorg wordt vanuit liefde voor een directe naaste verleend. Een positieve benadering van mantelzorg – van zorg in het algemeen – zet meer zoden aan de dijk. Mantelzorg is zorg van dichtbij, zorg die als een mantel verwarmt. En daar zit dan ook precies de begrenzing.

Mantelzorg wordt bepaald door een relatie met iemand dichtbij. Je kunt zorg niet zomaar aan iedereen geven en niet zomaar aan iedereen opdragen. Het gaat vooral om hoe zorg gegeven wordt. Door verplichting ondermijn je de kwaliteit van deze zorg. Verplichte mantelzorg is het paard achter de ­wagen spannen. Het gesignaleerde probleem van de overbelaste mantelzorger wordt juist groter in plaats van kleiner.

Omdraaien en omdenken is een ­betere manier. Dus niet, zoals Ypema suggereert: mensen die geen zorg willen leveren, laten betalen. Maar juist de mensen die dat wel doen, belonen. Met een zorginkomen, basisinkomen of een vorm van zorgcredits (pensioenopbouw voor informele arbeid) wordt het geven van zorg positief gewaardeerd. De overheid schept daarmee de ruimte voor mensen om voor hun naasten, hun kinderen, hun omgeving te zorgen.

Vrouwen

Vaak zijn het vrouwen die zorgtaken op zich nemen, die betaalde werkzaam­heden minderen omdat ze het belangrijk vinden om te zorgen, en die, doordat ze zorgen, inkomsten missen en geen of minder pensioen opbouwen. Het wordt hoog tijd dat wij als samenleving zorg belangrijk gaan vinden en gaan waarderen. Dat mensen de meerwaarde van (mantel)zorg gaan zien. Niet als verplichting maar als waarde. En als menselijke eigenschap, want er is geen mens voor wie nooit gezorgd is.

Natuurlijk willen gemeenten graag lagere WMO-uitgaven. Maar het wettelijk verplichten van mantelzorg zoals Ypema voorstelt, vanuit wederkerigheidsdenken, is oneigenlijk en onmogelijk en lost bovendien niet het probleem op, namelijk: veel mantelzorgers zijn overbelast omdat ze deze zorg ‘erbij’ moeten doen ­– terwijl zorg geven en ontvangen betekenisvol, zinvol, waardevol kan zijn. Als mensen er maar ruimte en tijd voor krijgen. En daar hoort een geldelijke waardering bij.

Een zorginkomen kan overbelasting voorkomen, zorgtaken waarderen en maakt mantelzorg mogelijk!

Lees ook:

Maak van de mantelzorg een wettelijke verplichting

De transitie van verzorgingsstaat naar zorgzame samenleving pakt nadelig uit voor mensen die niet zo goed ‘nee’ kunnen zeggen, betoogt Erik Ypema, van Mantelzorg.nl. Laat daarom iedereen - in natura of financieel - aan de mantelzorg bijdragen. 

Waardering mantelzorg varieert van bloemetje tot 300 euro

In veel gemeenten krijgen mantelzorgers jaarlijks een vorm van waardering, maar in 78 van de in totaal 355 gemeenten lijken ze daarnaar te kunnen fluiten. Dat is uitgezocht door MantelzorgNL, een landelijke vereniging die opkomt voor mensen die voor een naaste zorgen. De organisatie vreest dat de waardering in 2020 bij meer gemeenten zal worden afgeschaft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden