null Beeld
Beeld

ColumnIrene van Staveren

Mama is boos! Op de hardleerse politici die steeds weer in dezelfde drogreden trappen

Irene van Staveren

Een paar jaar geleden draaide er een film in de bioscopen met de titel ‘Mama is boos’. Ik heb de film niet gezien, maar ik voel me opeens precies zo. Met Prinsjesdag werd duidelijk dat de industrielobby het kabinet stevig in de greep heeft. Met twee slappe excuses voor uitstel van van de CO2-heffing.

Het eerste excuus is de coronacrisis, die de bedrijven hard raakt. Dat gaat geheel voorbij aan het feit dat de stroomprijs zelden zo laag was. Belasting betalen op iets dat alleen maar goedkoper is geworden impliceert een bijna pijnloos overgangsmoment. Als over een paar jaar de economie weer goed op stoom is, betekent het wel heffen van de CO2-belasting meteen een grote klap. Niet alleen omdat de stroomprijs dan wellicht hoger is, maar ook omdat dan de achterstand in CO2-reductie ­ingehaald moet worden.

Het tweede slappe excuus voor uitstel is een drog­reden waar werkgeversorganisatie VNO-NCW te pas en te onpas mee zwaait: de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven. Terwijl de winsten stegen, bedrijven eigen aandelen inkochten om de koersen nog hoger op te stuwen, en er zoveel dividend werd uitgekeerd dat de resterende winst om te investeren terugliep. En dus ook minder geld voor investeringen in CO2-reductie.

Het hele idee van concurrentienadeel is sowieso overdreven

Dit is een laf argument. Ten eerste verschuilt de industrie zich opeens achter Brussel waar het gaat om concurrentie, terwijl ze doorgaans Brussel juist verwijt te bureaucratisch te zijn. Nee, dit keer moet Brussel een probleem oplossen, namelijk EU-breed een CO2-heffing invoeren want anders zou er oneerlijke concurrentie zijn. Daarbij wordt voor het ­gemak voorbijgegaan aan het feit dat diverse EU-lidstaten en het VK wel een CO2-heffing hebben. Zijn onze captains of industry echt zulke angsthazen? Natuurlijk zal er uiteindelijk vanuit Brussel wel een gemeenschappelijke CO2-heffing komen, maar dat zal nog wel even duren.

Het hele idee van concurrentienadeel is sowieso overdreven. Het Nederlandse bedrijfsleven ontvangt jaarlijks ruim 4 miljard euro aan overheidssubsidie op het gebruik van fossiele energie. Andere Europese landen subsidiëren ook maar niet overal zo scheutig als de industrielobby bij ons voor elkaar heeft gekregen. Verder zijn veel grote energie-intensieve bedrijven helemaal geen vrije marktspelers maar oligopolisten. De consument heeft maar beperkte keus. Daarmee hebben de bedrijven de macht om een kostprijsverhoging van een CO2-taks door te schuiven naar de consument. De aandeelhouders merken er niks van. U en ik wel. Begint u ook boos te worden?

En die concurrentie van buitenlandse bedrijven valt bij veel sectoren ook wel mee. Denk aan elektriciteit: de meeste huishoudens betrekken die van Nederlandse energiecentrales en niet van buitenlandse. En voor de bedrijven die wel van goedkopere buitenlandse concurrenten te vrezen hebben, is er een oplossing: een importheffing op producten met een hoge CO2-intensiteit. Laat Rutte en Wiebes daar nu eens voor lobbyen in Brussel, desnoods alleen voor invoering ons land. Maar dan moet de opbrengst van die belasting wel meteen naar de industrie gaan met de verplichting om daar CO2-reductie mee te plegen, met strenge eisen.

Mama is boos op de hardleerse politici die steeds weer in dezelfde drogredenen trappen. Rug recht houden en naar Brussel, jongens!

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden