Beeld Werry Crone

Ombudsman

Mag Willem-Alexander houterig genoemd worden? Ja, maar niet door de redactie

Lezers zijn boos dat Trouw de toespraak van koning Willem-Alexander ‘houterig’ noemt. Terecht, dat is niet de rol van de verslaggevers. Maar met twee extra leestekens zou deze kop juist ijzersterk geweest zijn.

De kwestie

‘Houterige speech vanuit het hart’. Die kop staat in Trouw van zaterdag 21 maart boven een artikel waarin de rede wordt geanalyseerd die Willem-Alexander de avond daarvoor uitsprak over de coronacrisis. De kop staat niet tussen aanhalingstekens, die anders gebruikelijk zijn om aan te geven dat het om de mening van een geciteerde gaat.

De auteur, lid van de parlementsredactie, verwerkt in dit artikel commentaar van drie experts. Twee van hen zijn positief over de inhoud van het verhaal. De zin ‘Het coronavirus kunnen wij niet stoppen. Het eenzaamheidsvirus wel!’ uit de toespraak, wordt een ‘briljante vondst’ genoemd. Een van deze experts maakt nog wel de aantekening dat de toon van de koning ‘verschrikkelijk serieus’ was, maar ze noemt dit passend bij de situatie. De derde expert, politicologe Julia Wouters, is juist kritisch. Zij zegt onder meer: “Heel houterig opgelezen, ik miste de persoonlijke noot. Een gemiste kans, de koning is ook vader van drie dochters.”

Het artikel verschijnt ook op internet. Daar staat het woord ‘houterig’ wel tussen aanhalingstekens.

De standpunten

Ruim vijftig lezers reageren op deze nieuwskop. Een enkeling vindt het woord ‘houterig’ accuraat ook in de kop, maar de meesten protesteren. Trouw kan het niet maken, het is respectloos voor de koning, stelt men – soms op boze toon. Dat na ‘houterig’ de kop vervolgt met ‘uit het hart’, lijkt bij de meeste lezers weggevallen.

De kop dekt niet de inhoud van het artikel, is een veelgenoemd bezwaar. De tekst was immers hoofdzakelijk positief. Meerdere lezers zeggen ook dat zij ‘niet van Trouw verwachten dat de krant in deze woorden over de koning oordeelt’. Een deel van de lezers geeft aan gezien te hebben dat dit oordeel van politicologe Wouters komt. Maar ook op haar oordeel zitten zij niet te wachten. Het derde bezwaar refereert uitdrukkelijk aan de coronacrisis. Juist in deze tijd waarin eenheid en positiviteit zijn gewenst, moet de krant niet zo negatief zijn.

De koning sprak laat op de dag en dit artikel, inclusief de gesprekken met de experts, is in zeer korte tijd gemaakt, en in de krant gezet. De koppenmaakster vertelt hoe ze in een paar minuten moest zoeken naar een geschikte kop. ‘De koning spreekt vanuit het hart’ leek de lading niet helemaal te dekken. De waarschuwing voor het ‘eenzaamheidsvirus’ die de koning uitsprak, leek haar ook niet geschikt omdat de analyse voor een groot deel ging over de presentatie van de koning. Met de toevoeging ‘houterig’ kwam de kop meer in evenwicht. Ze begreep direct dat dit kritiek van lezers zou oproepen. “Maar de taak van de journalistiek is om de macht kritisch te volgen. Ook de koning.” Ze betreurt wel dat ‘houterig’ niet tussen aanhalingstekens kwam te staan. “Nu leek het inderdaad alsof de redactie dat vond.” De tijdsdruk speelde hier vermoedelijk een rol.

De auteur van het stuk kreeg al direct mee wat de kop zou worden, vond dat de koning inderdaad wat stijfjes overkwam en denkt achteraf dat het artikel iets positiever uitviel dan de kop suggereert. Ook zij had het beter gevonden als aanhalingstekens waren gebruikt.

Oordeel

Deze kwalificatie had tussen aanhalingstekens geplaatst moeten worden, om duidelijk te maken dat het oordeel niet de mening van de krant betreft. Strikt genomen had ‘vanuit het hart’ ook een citaat moeten zijn, maar dat zou een lelijk beeld opleveren. Met de aanhalingstekens was dit een prima samenvatting van het artikel geweest. Het is immers een goed journalistiek gebruik om een kritische noot te verwerken in de kop. Zo’n kop hoeft niet exact de verhouding tussen kritiek en lof te weerspiegelen. Deze kop dekt grotendeels de lading van het stuk, en trekt de lezer naar de tekst.

De wens om juist in deze tijd positiviteit en eenheid te brengen, is goed voorstelbaar. De krant doet dat op verschillende plekken. De lezer moet er echter vanuit kunnen blijven gaan dat, wanneer het om boodschappen van onze machthebbers gaat, de krant deze onverminderd onafhankelijk, en dus ook deels kritisch, blijft volgen. Dat zal in deze ongetwijfeld hectische tijd hard nodig blijken. De koppenmaakster had duidelijk moeten maken dat Trouw respect voor de koning combineert met ruimte voor lof én kritiek van experts, door invoegen van de aanhalingstekens. Maar verder heeft zij met haar keuze eraan bijgedragen dat de krant onverminderd onafhankelijk en betrouwbaar blijft.

Lees meer op trouw.nl/ombudsman

Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook: 

Met de term ‘blokkeerfriezen’ is inderdaad iets mis, zij het iets vrij onschuldigs

Gebruik termen als ‘wraakvader’ consequent als citaten, in de tekst maar ook in de krantenkop, raadde de vorige Ombudsman van Trouw Adri Vermaat aan na kritiek over de manier waarop Trouw sprak over 'blokkeerfriezen'. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden