Opinie Samenleving

Machtige, witte, katholieke Sinterklaas is echt niet meer van deze tijd

Niet alleen Zwarte Piet is toe een update. Een make-over van de roomse goedheiligman zelf is ook op z’n plaats, denkt Judith Neimeijer, lezer te Heino. 

Eigenlijk is het maar raar. In de strijd om Zwarte Piet is één iemand buiten schot gebleven: Sinterklaas zelf. En dat terwijl een make-over voor hem even noodzakelijk is als voor Zwarte Piet.

De opzichtige rooms-katholieke symbolen van Sinterklaas passen niet bij een volksfeest in een multiculti-samenleving. Ze sluiten een groot deel van de bevolking, zoals andersgelovigen, bij voorbaat buiten. Amerikanen vonden destijds Sint Nicolaas, meegebracht door Europese immigranten, al te katholiek. Mede daardoor verbasterde hij tot ‘Santa Claus’. De outfit van Sinterklaas behoort inderdaad – ook tegenwoordig nog – tot de bisschoppen van het omstreden instituut in Rome.

Naast zijn rooms-katholieke trekjes doet Sinterklaas aan onnodig machtsvertoon. Tekenen van macht zijn bijvoorbeeld de mijter en de flinke ring met robijn. Ook de staf, of scepter, staat symbool voor macht. Goden, keizers en koningen scheppen er van oudsher afstand mee tot hun onderdanen. Deze hiërarchie wekt de indruk dat de pieten onderdanig moeten zijn aan Sinterklaas en roept alleen maar meer weerstand op bij de antizwartepietenbeweging. Het is onlogisch om alleen Zwarte Piet aan te passen en de machtige, witte man te laten voor wat hij is.

Maarten Luther

Door de eeuwen heen veranderde Sinterklaas al vaker, stelt historicus Iris van der Zande van de Open Universiteit. Al aan het begin van de zestiende eeuw verzetten calvinistische protestanten, onder wie Maarten Luther, zich tegen het oprukkende katholieke sinterklaasfeest. In hun ogen was deze heiligenverering een zonde.Het is de tegenstanders niet gelukt om hem te verbieden, maar het verzet heeft er wel toe geleid dat het sinterklaasfeest in Nederland destijds van een religieus feest in een volksfeest veranderde. Sint Nicolaas, de katholieke beschermheilige van kinderen, armen en zeelieden, werd Sinterklaas, de kindervriend die cadeautjes uitdeelde.

Ook de afgelopen 150 jaar hebben de Sint en zijn pieten de maatschappelijke ontwikkelingen gevolgd. Dankzij kinderboekenschrijver Jan Schenkman en zijn boekje ‘Sint Nikolaas en zijn knecht’ begint in 1850 de traditie zoals we hem nu kennen. In 1930 publiceerde De Groene Amsterdammer als eerste een opiniestuk met een duidelijke roep om verandering van het sinterklaasfeest. Daarna, rond de jaren vijftig en zestig, transformeerde Zwarte Piet – geruisloos overigens – van boeman met ‘zak’ en ‘roe’ naar een echte kindervriend. Later verdwenen ook zijn dikke rode lippen, de gouden oorbellen en de Surinaamse uitspraak. Sinterklaas veranderde mee, hij werd minder streng en afstandelijk.

Dynamische tradities

Om het sinterklaasfeest te behouden, moet het inderdaad meeveranderen met de tijd, vindt Ineke Strouken, oud-directeur van het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Volgens haar hoort verandering bij traditie. In een interview met de NOS zegt ze: ‘Tradities zijn dynamisch. En dat moet ook, want tradities die dat niet zijn, verdwijnen’.

Wie dit jaar naar het Sinterklaasjournaal kijkt, ziet dat er al onomkeerbare veranderingen zijn ingezet. Zwarte pieten zijn volledig vervangen door ‘roetveegpieten’. Goed nieuws voor de oer-Hollandse sinterklaastraditie die daarmee – voorlopig – kan blijven bestaan.

Dieuwertje Blok en haar collega’s zouden er goed aan doen om het uiterlijk van Sinterklaas mee te laten veranderen met de pieten. Hippere kleding, een getinte huid – hij komt immers uit Spanje – en minder rooms-katholiek vertoon zouden hem niet misstaan. Vervolgens kunnen ze ‘Sint’, wat immers ‘heilige’ betekent, beter vervangen door bijvoorbeeld ‘Klaas’. Of, als ze echt met de tijd mee willen gaan, door ‘Klazien’.

Lees ook:

Waarom is Zwarte Piet zo’n onderdeel van onze identiteit geworden?

In de weken tussen de intocht en pakjesavond buigt het Theologisch Elftal zich voor het allereerst over de zwartenpietendiscussie.

Staat het Sinterklaasfeest op het punt te veranderen?

De ruwe verstoring van een bijeenkomst van Kick Out Zwarte Piet, vrijdagavond, bevestigt wat hoogleraar sociologie Peter Achterberg denkt: “Piet polariseert en dat zal zo blijven.” Intussen verruilen steeds meer steden en ook het Sinterklaasjournaal, vanaf maandag weer te zien, Zwarte Piet wel voor een schoorsteenpiet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden