OpinieOude Testament

Maarten van Rossem, maak geen karikatuur van de Bijbel

Een krankjorum boek, zo noemde Maarten van Rossem het Oude Testament, bij het tv-programma De slimste mens. Het klopt dat de Bijbel vol geweld staat. Maar toch biedt het boek hoop en inspiratie, schrijven Eeuwout Klootwijk van de Kerk en Israël/Joods-christelijke relaties, Protestantse Kerk en Gerard Rouwhorst, Katholieke Raad voor het Jodendom.

In het programma ‘De slimste mens’ van 5 augustus barst het ‘enige jurylid’ Maarten van Rossem los. Wanneer niemand antwoord weet op de vraag wat het tweede boek van de Bijbel is, geeft hij ongezouten commentaar. Het Oude Testament is een totaal krankjorum, gewelddadig en idioot boek. Onbegrijpelijk dat dat functioneert als een van de zogenaamde grondslagen van onze cultuur. De prediking van Jezus, dat gaat nog wel, maar het Oude Testament...

Vraag het een willekeurige voorbijganger en dit sombere beeld van het Oude Testament wordt bevestigd. Sommige schrijvers pakken dit thema met graagte op. Maarten ‘t Hart beschrijft de totale onzin van bijbelverhalen in ‘De Schrift betwist’. De Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst schetst God in ‘Bloedboek’ als een genadeloze despoot, een tiran, de grootste misantroop die je maar kunt bedenken en een intolerante bedenker van genocides.

Ongenadig

Bij Guus Kuijer (‘Bijbel voor ongelovigen’ en ‘Hoe een klein rotgodje God vermoordde’) komt het Oude Testament er ongenadig vanaf. Als menselijk bedenksel dat staat voor liefde, rechtvaardigheid, menselijkheid kan hij nog wel iets met God, maar dit fraaie idee wordt al in de Bijbel zelf om de zeep geholpen. Van God wordt een klein miezerig mannetje gemaakt. Ook bij kerkmensen kan het beeld leven dat het Oude Testament een boek vol geweld is. En dat is het ook.

De Bijbel is niet voor mensen met een zwakke maag. Of juist wel. Want er is een ander verhaal te vertellen. De Bijbel als verhaal van bevrijding te midden van een gewelddadige wereld van onderdrukking, slavernij en verkrachting. Een boek met aandacht voor de zwakkeren en kwetsbaren in de samenleving.

En dat krankjorume boek Exodus, het tweede bijbelboek dus, staat centraal in de viering van het joodse Pesach en het christelijke Paasfeest. Het is een bron van inspiratie tot op de dag van vandaag.

Maar dan moet je wel de tijd nemen om de teksten te proeven en er geen karikatuur van maken. Lees ze als gelovige of ongelovige, dat maakt niet uit, de teksten nemen je wel mee.

Underdog

Je hoeft geen hele studie te maken, maar houd wel rekening met de structuur en context van bijvoorbeeld het boek Exodus. Het is het verhaal van de underdog, tot slaaf gemaakt, die verlangt naar bevrijding en al gaandeweg leefregels meekrijgt.

Leg je oor eens te luisteren, bijvoorbeeld in de kerken, hoe deze verhalen op verschillende creatieve manieren geïnterpreteerd worden en hoe ze handvatten geven om het leven vol te houden. Het is te simpel om de Bijbel als een primitief boek af te doen, kijk ook naar de wijze waarop het boek in de kunst en in de muziek door de eeuwen heen is gebruikt.

Valkuil

En dan nog iets wat wij geleerd hebben uit de joods-christelijke ontmoeting. Door een hard onderscheid te maken tussen de wrede God van het Oude Testament (joods) en de liefdevolle Jezus van het Nieuwe (christelijk) trap je in de oeroude valkuil van anti-joodse vooroordelen. Jezus en de christelijke God zijn oké, maar het Oude Testament kun je beter niet lezen, is dan de boodschap. Van die treurige misvatting moeten we af.

Misschien word je niet de slimste mens, maar biedt het wel wijsheid als je samen met anderen de verschillende lagen in de bijbelverhalen verkent. Een vorm van levenskunst in een wereld van geweld.

Eeuwout Klootwijk, Kerk en Israël/Joods-christelijke relaties vanuit de Protestantse Kerk. Gerard Rouwhorst, voorzitter Katholieke Raad voor het Jodendom.

Lees ook:

Kritiek op Maarten van Rossem die het Oude Testament ‘totaal krankjorum’ noemt

“Totaal krankjorum, gewelddadig en idioot”, oordeelde Van Rossem. Op de site Nieuw Wij dienen predikant Jos van Oord en rabbijn Lody van de Kamp hem van repliek

De vrije geest van schrijver Guus Kuijer: ‘Die rare jeugd heeft van mij een schrijver gemaakt’

Zijn personages hebben een sterke vrijheidsdrang. Misschien komt dat door zijn eigen autoritaire opvoeding, zegt Guus Kuijer. ‘Die rare jeugd heeft van mij een schrijver gemaakt.’ In januari krijgt hij de Constantijn Huygensprijs voor zijn hele oeuvre.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden