OpinieMantelzorg

Maak van de mantelzorg een wettelijke verplichting

De transitie van verzorgingsstaat naar zorgzame samenleving pakt nadelig uit voor mensen die niet zo goed ‘nee’ kunnen zeggen, betoogt Erik Ypema, van Mantelzorg.nl. Laat daarom iedereen - in natura of financieel - aan de mantelzorg bijdragen. 

Door de vergrijzing is de rek uit de verzorgingsstaat geraakt. De tijd dat alle zorg vanzelfsprekend, van overheidswege of verzekerd werd geleverd, is voorbij. We moeten als mantelzorgers meer en meer doen voor onze ouders, kinderen en partners.

In door de gemeente geïnitieerde keukentafelgesprekken wordt bekeken en besproken wat de betrokken zorgvrager zelf nog kan, en bij welke zorg informele zorgverleners ingeschakeld kunnen worden. Pas daarna blijkt welke zorg beslist en onvermijdelijk door professionele zorgverleners moet worden geleverd.

Een bedenkelijk kantje

Zorg op maat in een zorgzame samenleving moet het resultaat zijn. Dat klinkt mooi, maar er zit een bedenkelijk kantje aan, want het gaat ook om een moreel appèl. Mantelzorg is niet verplicht en als die niet als vanzelf wordt geleverd, moet je ertoe worden overgehaald.

Er zit in deze tijden van schaarste ook een behoorlijke druk achter om het aandeel van de professionele zorg zo klein mogelijk te laten zijn. En die druk leidt ertoe dat veel mensen aan die keukentafels door de betrokken gemeenteambtenaar worden overgehaald mantelzorg te gaan verlenen, terwijl ze dat eigenlijk niet willen. Je moet stevig in je schoenen staan om je eigen wensen goed aan te geven en je eigen grenzen goed te bewaken.

Mijn stelling is dat de transitie van verzorgingsstaat naar zorgzame samenleving nadelig uitwerkt voor mensen die niet zo goed ‘nee’ kunnen zeggen, waardoor er een onbalans is ontstaan. Aan de ene kant staan de overbelaste mantelzorgers, aan de andere kant de mensen die fluitend een andere kant uitkijken als ze, al dan niet aan de keukentafel, wordt gevraagd of ze iets kunnen bijdragen. Ze betalen toch belasting? Met andere woorden: de vrijblijvendheid en vrijwilligheid leiden in de praktijk tot onrechtvaardigheid. Het is mijns inziens, gelet op dat element van onrechtvaardigheid, onvermijdelijk dat naasten uiteindelijk worden verplicht enige mantelzorg te gaan bieden.

Mantelzorg afkopen

De insteek zou wellicht kunnen zijn de niet geboden mantelzorg te belasten, zodat mensen de keuze hebben de mantelzorg in natura te leveren of daarvoor te betalen en dus de verplichting als het ware, bij voorkeur inkomensafhankelijk, af te kopen.

In landen om ons heen, zoals België en Duitsland, is de wederkerigheid regel geworden. Ouders moet voor kinderen zorgen en kinderen voor ouders. Daar gaat het heel ver: kinderen moeten zelfs (bij)betalen voor de zorg aan hun ouders in instellingen als verpleeg-huizen. Daarvoor wil ik niet pleiten. Maar het zou mooi zijn als kinderen een klein stokje achter de deur weten om enige ondersteuning aan hun ouders in de thuissituatie te bieden.

Lastenverlichting

Opmerkelijk is dat de wettelijke verplichting in Nederland wel bestaat, net als in België en Duitsland. Artikel 1:392 1 lid b van het Burgerlijk Wetboek zegt namelijk dat kinderen voor ouders moeten zorgen. Juristen wijzen erop dat dit een slapend artikel is en wellicht zelfs beter kan worden geschrapt (weblog ‘Ars Aequi’, 9 november 2016). Er valt evenwel, in het licht van het bovenstaande, ook voor te pleiten om het artikel wakker te schudden.

Naast een rechtvaardiger verdeling van de lasten van mantelzorg voor kinderen, leidt het vanuit gemeentelijk perspectief ook tot verlaging van de uitgaven die krachtens de Wet maatschappelijke ondersteuning moeten worden gedaan. En dus tot een lastenverlichting die de meeste gemeenten zeer welkom zal zijn.

Lees ook: 

Waardering mantelzorg varieert van bloemetje tot 300 euro

In veel gemeenten krijgen mantelzorgers jaarlijks een vorm van waardering, maar in 78 van de in totaal 355 gemeenten lijken ze daarnaar te kunnen fluiten. Dat is uitgezocht door MantelzorgNL, een landelijke vereniging die opkomt voor mensen die voor een naaste zorgen. De organisatie vreest dat de waardering in 2020 bij meer gemeenten zal worden afgeschaft.

Sympathiek, collega’s die vakantiedagen inleveren voor een mantelzorger. Maar is het ook effectief?

Is de mantelzorger gebaat bij het plan van Jan Slagter en de ChristenUnie om collega’s elkaar verlofdagen te laten schenken? ‘Laten we beginnen met meer begrip te tonen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden