Opinie

Maak het referendum bindend, ten behoeve van het volk en de politiek

Beeld ANP

Het initiatief om de wet van het raadgevend referendum te schrappen suggereert dat het kabinet geen interesse heeft in de mening van het Nederlandse volk, schrijft Matthijs Tieleman, promovendus geschiedenis aan de universiteit van Californië. "En dat is onverstandig."

DDR-praktijken' en een 'ongelofelijke middelvinger naar de bevolking van Nederland'. Zo karakteriseerde SP-Kamerlid Ronald van Raak het kabinetsvoornemen om de huidige referendumwet in te trekken. De vergelijkingen met de DDR gaan wellicht wat ver, maar het initiatief om de wet van het raadgevend referendum te schrappen suggereert dat Rutte III inderdaad geen interesse heeft in de mening van het Nederlandse volk. Onverstandig, want het kabinet kan de problemen van het raadgevend referendum oplossen zonder het volk daarbij te negeren.

Het argument voor het schrappen van het raadgevend referendum is dat het voor zowel de politiek als de bevolking, in de woorden van de minister van binnenlandse zaken, "niet bracht wat ze ervan hadden gehoopt". De twee referenda die gehouden zijn, over de Europese grondwet in 2005 en over het verdrag met Oekraïne afgelopen jaar, waren inderdaad teleurstellend. Politici leefden in de waan dat de bevolking 'ja' zou stemmen. De bevolking leefde in de waan dat politici verstandig genoeg zouden zijn te luisteren naar de uitslag. Niets bleek minder waar.

Eindverantwoordelijkheid

Het grootste probleem van het raadgevend referendum is dat de wet de eindverantwoordelijkheid bij de regering legt. Na een referendum moet de regering beslissen of ze de raad van het volk, vaak over een wet of verdrag waar de regering zelf voorstander van is, overneemt of niet. Dit dilemma leidt snel tot politieke instabiliteit, beschuldigingen van elitarisme en een verlies van vertrouwen in de politiek, zoals we zagen met het Oekraïne-referendum.

Het kabinet wil dit voorkomen en ziet nu het ideale moment de wet van het raadgevend referendum te schrappen. Rutte III is net beëdigd en heeft daarmee een duidelijk politiek mandaat. Bovendien hangt het zogenoemde Sleepwet-referendum, dat zal plaatsvinden tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart, als een donkere wolk boven het kabinet. D66 was de enige van de vier coalitiepartijen die tegen de Sleepwet stemde, een tegenstelling die vorige maand al een akkefietje veroorzaakte tussen Alexander Pechtold (D66) en Sybrand Buma (CDA). Een mogelijk 'nee' zet het kabinet onder druk door een kabinetscrisis of door het wederom negeren van de uitslag van een referendum. Door de wet van het raadgevend referendum te schrappen probeert het kabinet het Sleepwet-referendum nu al illegitiem te verklaren en het makkelijker te maken de uitslag van dat referendum te negeren.

In plaats van het intrekken van de wet, zou het kabinet het problematische raadgevend referendum moeten vervangen door een bindend referendum. Directe inspraak van de bevolking op controversiële wetten vergroot de legitimiteit van het algemeen bestuur en een bindend referendum heeft de duidelijke spelregel dat de regering elke uitslag moet accepteren. Dit voorkomt de instabiliteit waar het kabinet voor vreest, terwijl het ook recht doet aan de wil van het volk. De wet kan bovendien op andere fronten verbeterd worden, zoals de afschaffing van de opkomstdrempel, die er bij het Oekraïne-referendum voor zorgde dat sommige voorstanders thuisbleven in de hoop dat daarmee het referendum ongeldig werd verklaard. Een land als Zwitserland laat zien dat een bindend referendum zonder opkomstdrempel prima werkt zonder dat het tot politieke crises of chaos leidt.

Het initiatief om de wet van het raadgevend referendum te schrappen is onbezonnen en creëert nu al een legitimiteitsprobleem voor Rutte III. Kabinet, wees verstandig en maak een wetsvoorstel voor een bindend referendum. Dat vergroot de legitimiteit van het algemeen bestuur en stabiliseert de coalitie, ten behoeve van volk en politiek.

Lees meer opiniebijdragen van columnisten en lezers op trouw.nl/opinie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden