Opiniecoronacrisis

Maak het de burger makkelijker om de goede keuzes te maken

SITE en EDITIE artikel Opinie typografie letter illustratieBeeld RV

Het is volkomen logisch dat de maatregelen om de coronacrisis te beheersen zijn aangescherpt, aldus toekomstonderzoeker Rudy van Belkom.

Van volle parken tot hamstergedrag. Het lijkt erop alsof ook ons gezonde verstand besmet is geraakt door het coronavirus. Maar in plaats van goed gedrag als morele plicht te zien moeten we het faciliteren.

Het weekend nadat minister-president Rutte ons in zijn tv-toespraak opriep om ons gezonde verstand te blijven gebruiken, liepen de Nederlandse parken, stranden en markten alsnog vol. ‘Mij zullen ze niet hebben’, leek de algemene opvatting. Toch roept minister Grapperhaus Nederlanders nu opnieuw op om hun gezonde verstand te gebruiken. Doe je dat niet dan ben je ‘asociaal’ en kun je rekenen op een boete. Maar in hoeverre kunnen we gezond verstand afdwingen? Een overheid die met de vinger naar haar burgers wijst, kan een vinger terug verwachten.

Langetermijndenken is niet onze eerste natuur. Veel mensen maken zich vooral zorgen om de korte termijn. Zeker in tijden van crisis. Het welzijn van jezelf en je familie staat dan (logischerwijs) voorop. Het is daarom erg lastig om te bevatten dat we de looptijd van het virus moeten verlengen, om de druk op het zorgstelsel te verlagen. Of om véél mensen besmet te laten raken, om een kleine groep te beschermen. Dit staat voor veel mensen enorm ver van hun bed. Mensen willen heus het zorgstelsel niet overbelasten, maar ze willen toch vooral zelf niet ziek worden. Collectiviteit zit daarbij niet in onze cultuur. Met name in westerse landen staat het individu vaak boven het collectief. De lege schappen in de supermarkt maken dit maar al te pijnlijk duidelijk. De meeste mensen deugen, totdat we in overlevingsstand komen te staan.

Afwijken van dagelijkse structuur

Mensen verkiezen daarbij gemak vaak boven verandering. Dat is geen verwijt, zo zijn we nu eenmaal geprogrammeerd. Om te kunnen overleven moeten we zo min mogelijk energie verbruiken. Jezelf aanpassen en afwijken van je dagelijkse structuur vraagt dus om een flinke inspanning en dat is niet eenvoudig. Zeker niet wanneer je de verantwoordelijkheid bij de mensen zelf legt.

Het is dan ook volkomen logisch dat de maatregelen na het crisisberaad zijn aangescherpt. We hebben immers al geleerd dat als je niet wilt dat mensen bijeengepakt op een terras gaan zitten, je de terrassen moet sluiten. Maar in plaats van de verleidelijke keuze weg te nemen en mensen te helpen om het goede te doen, wordt ‘slecht gedrag’ nu afgestraft. Er wordt hierbij ten onrechte gesuggereerd dat mensen elkaar bewust hebben opgezocht in parken en op stranden. Grapperhaus noemde het zelfs ‘slordig, laconiek en daarom asociaal’.

Niet met de vinger wijzen

Wat de overheid hierbij over het hoofd lijkt te zien is dat slecht gedrag uiteindelijk wordt veroorzaakt door een slecht systeem, niet door slechte mensen. We zouden daarom het systeem zo moeten inrichten dat het eenvoudiger is om goede keuzes te maken, in plaats van met de vinger naar elkaar te wijzen. Als mensen gemak boven verandering verkiezen, moeten we het mensen gemakkelijker maken om te veranderen.

Een systeem kan niet functioneren zonder solidariteit. Hiervoor is wederzijds begrip nodig. Hoe kun je als overheid begrip verwachten als je burgers zelf ook geen begrip geeft? Dan is het een kwestie van tijd totdat burgers in opstand komen tegen de maatregelen. Laten we goed gedrag dus niet forceren maar faciliteren. Zo kwam een Deense supermarkt onlangs met een idee om het hamsteren van handgels te beperken. Elke éxtra flacon kost nu niet vijf, maar honderdvijfendertig euro. Door de verleidelijke keuze te bemoeilijken, maakten de Denen de juiste keuze. Nog steeds enigszins geforceerd, maar het was wel hun éigen keuze.

Lees ook:

Nederland blijft wc-papier, blikgroente en zeep hamsteren

Extra inkopen is niet nodig, benadrukken de supermarkten. Maar de consument luistert niet. En dus stellen winkels limieten in op sommige producten. 

Niet gek dat dit weekend de kroegen vol zaten, ondanks corona

Geen wonder dat de kroegen dit weekend nog gewoon vol zaten, stellen gedragspsychologen. Het ontbrak aan leiderschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden