Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Maak groene keuzes domweg om het goede te doen

Opinie

Roos Vonk

In kleinschalige sociale dilemma's, zoals de keuken waar alle afwas zich opstapelt, zien mensen wat anderen doen. © thinkstock
Opinie

Willen we onze planeet beschermen, dan moeten we minder denken aan wat dat onszelf of een ander oplevert. Dat bepleit Roos Vonkhoogleraar sociale psychogie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Ik wil best groenere keuzes maken, zegt de meerderheid van de Nederlanders, als anderen het ook doen. 'Maar anderen doen vast niet mee'Een klassiek voorbeeld van een sociaal dilemma: de keus tussen persoonlijk en collectief belang. Kiezen voor eigenbelang levert het meest op, maar als iedereen dat doet, is dat schadelijk voor het collectief en lijdt iedereen verlies. Niemand wil afwassen, maar als niemand afwast, krijgt iedereen er last van. Vissers willen veel vis vangen, maar als ze dat allemaal doen, raakt de vis op.

Lees verder na de advertentie

Gelukkig zijn er altijd mensen met plichtsbesef, moraal, een coöperatieve of vooruitdenkende geest, in sociale dilemma-taal suckers, die kiezen voor het collectief en de afwas doen. Evenzo zijn er ook mensen die daar misbruik van maken, de free riders: als anderen minder vissen, hebben zij meer.

Angst

Freerider-gedrag kan voortkomen uit hebzucht, maar blijkt vaak meer het gevolg te zijn van angst om uitgebuit te worden: als anderen niet meedoen en jij wel, ben jij de sukkel. Bij de stap naar klimaatvriendelijk gedrag lijkt dat een rol te spelen.

Grootschalige dilemma’s vragen om sterk leiderschap en morele voorbeelden

In kleinschalige sociale dilemma's, zoals de keuken waar alle afwas zich opstapelt, zien mensen wat anderen doen. Ze zien ook snel dat ze zelf benadeeld worden wanneer de ieder-voor-zich-mentaliteit regeert. 'De markt' werkt naar behoren in kleine overzichtelijke groepen, als er face to face-contact is tussen betrokkenen, als hun persoonlijk aandeel zichtbaar is en ze zich bij elkaar betrokken voelen.

Bij maatschappelijke dilemma's zijn individuele bijdragen anoniem. Er is geen band met de anderen en een sterk druppel-op-de-gloeiende-plaatgevoel, zodat de keus voor eigenbelang aantrekkelijker wordt. Grootschalige dilemma's vragen dan ook om regelgeving, sterk leiderschap en morele voorbeelden. Maar politici zijn geneigd zelf flagrant op het vaak openlijke egoïsme van burgers in te spelen, in plaats van ze op te voeden.

Willen we onze planeet beschermen, dan zal dit drastisch moeten veranderen. Recent onderzoek laat zien dat mensen coöperatie verkiezen wanneer die optie als meer moreel wordt omschreven. Dan denken ze minder aan wat het hunzelf of een ander oplevert; ze willen gewoon een goed mens zijn. Wanneer mensen groene keuzes maken domweg omdat ze het goede willen doen, maakt het niet meer uit of de ander dat ook doet.

Lees ook: U wilt best duurzamer gaan leven, maar pas wanneer anderen dat ook doen

Deel dit artikel

Grootschalige dilemma’s vragen om sterk leiderschap en morele voorbeelden