OpinieEnergietransitie en corona

Maak gebruik van de huidige saamhorigheid: jaag nú de verduurzaming van wijken aan

Help burgers met verduurzaming van hun woning en buurt. Dat versterkt het heersende gevoel van saamhorigheid, meent Cor Brockhoven, werkzaam bij Enpuls dat de energietransitie aanjaagt.

Ik ben bang voor alles wat de coronabesmetting kan veranderen... Maar ik ben ook bang voor het tegenovergestelde: dat als de angst straks weg is, alles bij het oude is gebleven”, zegt romanschrijver en wetenschapper Paolo Giordano in zijn recent verschenen bundel.

Nu het virus aan een voorzichtige terugtocht is begonnen, denken regeringen, maatschappelijke organisaties en ook overheden na over het tijdperk na deze eerste virusgolf. De schrijver geeft er blijk van de menselijke natuur te kennen: straks vervallen we in oude patronen en maakt de wereld overuren om de opgelopen schade te herstellen.

Maar juist nu hebben gemeenten, die de regie hebben bij de verduurzaming van woningen, de kans om een meer pro-actieve, leidende rol naar burgers aan te nemen. Een rol die bijdraagt aan een herwaardering van de overheid.

Want laten we wel wezen: als de overheid geen hoopvol, nieuw perspectief biedt dat erkenning geeft aan de impact van deze crises (economisch, sociaal, veiligheid, gezondheid) dan lopen we het risico in een nationale somberte te belanden. We zullen daarom ondernemend, inventief en creatief moeten zijn, maar ook het samenleven op lokaal niveau (in de eigen buurt of regio), nationaal (als Nederland) en internationaal moeten versterken.

Gesternte ongunstig

Kijk naar de warmtetransitie die komende jaren vorm moet krijgen. Anderhalf miljoen huizen aardgasvrij in 2030, schrijft het Klimaatakkoord voor. Dat levert een wezenlijke bijdrage aan het verminderen van de CO2-uitstoot.

Tegelijkertijd vraagt deze opgave om een concreet perspectief hoe te handelen. We zijn daarbij afhankelijk van goede samenwerking, ideeën, kennis van instituten maar ook van buurtgenoten. Zeker nu de onzekerheden zich opstapelen, is verbinding essentieel.

Mensen maken zich zorgen over pensioenen, flexibele arbeid en daar komt een dreigend inkomensverlies door de coronacrisis bij. Er is nog steeds een behoorlijk grote welvaart, maar het gesternte waaronder van burgers wordt gevraagd hun huizen op een andere manier te verwarmen, oogt voor velen ongunstig. Want wie gaat dat betalen? En hoe wordt dat georganiseerd? Daar moeten duidelijke en verleidelijke instrumenten tegenoverstaan. Het goede nieuws: die instrumenten zijn er.

Perspectief bieden

Gemeenten kunnen het momentum benutten om te laten zien hoe de overheid perspectief kan bieden op een duurzaam en comfortabel huis en zo bijdragen aan de bescherming van hun burgers. En gemeenten krijgen de kans om samen met bewoners die speeltuin of groenvoorziening te regelen, de veiligheid in de buurt te vergroten of bewoners gerust te stellen over koken op elektriciteit.

Dat wordt niet makkelijk want als de angst, zeg in het najaar, het land nog niet helemaal uit is, dan is er een krachtige, heldere boodschap nodig die vertrouwen wekt en energie geeft. Noem het leiderschap. De kans ligt met name in het vasthouden van het gevoel van saamhorigheid en lokale verbondenheid. Want niet alleen het bestrijden van het virus, ook een energietransitie doe je samen.

Zijn mensen dan nog wel geïnteresseerd in verduurzaming van hun huis? Onderzoek van I&O Research liet begin april zien dat nog steeds een derde van bevolking met de warmtetransitie aan de slag wil, al zijn er meer zorgen over de financiering. Het draagvlak voor de energietransitie blijft aardig overeind; mensen wachten nu vooral op de gemeente. Die wil achter de schermen de wijkaanpak goed voorbereiden, maar uit het onderzoek blijkt dat ze beter nu al kan communiceren over het proces, de mogelijkheden per wijk en uiteraard over de financieringsmogelijkheden.

De lokale overheid staat het dichtst bij burgers. Gemeenten moeten niet langer wachten en bewoners een helder perspectief bieden.

Diepe zakken

Dan is er nog wel aanvullende wetgeving en vooral financiële versterking nodig. Maar als we deze kans willen benutten, zullen de zakken van minister Wopke Hoekstra ook nu diep genoeg blijken. Waarbij er ook geld is om bewoners met de laagste inkomens te helpen aan een alternatief.

Juist deze tijd is bijzonder geschikt om de warmtetransitie aan te jagen, omdat mensen door iets goeds te doen bevestiging zoeken.

Dit soort mechanismen is het werkveld van de sociale psychologie; professor Linda Steg (Rijksuniversiteit Groningen) doet met haar groep al jaren onderzoek naar motivaties voor duurzaam gedrag. Zo blijkt dat mensen hun huis niet alleen voor zichzelf verduurzamen. We gedragen ons duurzaam, omdat anderen dat van ons verwachten, omdat anderen dat ook doen of omdat we iets goeds willen doen voor anderen of het milieu.

Wie zonnepanelen aanschaft, gaat vaak ook nadenken over andere maatregelen zoals isolatie. Zo bezien kan de warmtetransitie voor veel mensen de verbinding met anderen in de straat of de wijk versterken, omdat ze zichtbare betekenis voor elkaar hebben en collectief verantwoordelijkheid dragen.

Nieuwe deal

De lokale overheid zou veel kunnen winnen bij transparante, pro-actieve communicatie over het wijkproces en de middelen die ter beschikking staan. Daarvoor zouden gemeenten en provincies een nieuwe deal met het Rijk kunnen sluiten, zodat wettelijke en financiële belemmeringen worden weggenomen.

Na de crisis alles bij het oude laten, het zou doodzonde zijn.

Lees ook:

Duurzamer uit de coronacrisis komen? Er zijn kansen genoeg

Kan de economie duurzamer uit de coronacrisis komen? Een stortvloed aan projecten laat zien dat er kansen zijn. Maar verval niet in wensdenken, stelt een hoogleraar. ‘De crisis maakt verregaande verandering voorstelbaarder.’

Gasloos wonen mag nu in Amsterdam ook met zonnepanelen

Amsterdam kan bewoners niet verplichten om volledig gasloos te wonen door over te stappen op een warmtenet, zo oordeelt rechter. De keuze voor zonne-energie moet ook toegestaan zijn.

Anderhalve meter afstand kan bubbels doorbreken

We kunnen in onze bubbels blijven zitten, maar het coronavirus geeft ons ook verbinding met mensen die eerst ver van ons afstonden, signaleert Saniye Çelik, lector diversiteit en inclusie aan de Hogeschool Leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden