OpinieVrijheid van onderwijs

Maak elke school neutraal, dan komt er een einde aan het gedoe

Beeld Trouw

Een acceptatieplicht voor bijzondere scholen zal geen einde maken aan de perikelen rond de identiteitskwestie. Herziening van artikel 23 wel, betoogt historicus Carel Verhoef. 

De commotie rond de identiteitsverklaring over homoseksualiteit toont aan dat de praktijk op refoscholen nog altijd botst met het gelijkheidsbeginsel. Misschien wordt via een motie van de Tweede Kamer of via het invoeren van een acceptatieplicht dit brandje geblust, maar het zal geen oplossing zijn voor het almaar voortslepende gedoe rond de vrijheid van onderwijs, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet.

Dit keer gaat het over homoseksualiteit op een refoschool. De volgende keer wellicht over scholen waar leerlingen worden geweigerd omdat zij thuis open internet of tv hebben, of zich niet aan de kledingregels en de voorgeschreven haardracht willen houden. In 1988 is aan een joodse school een leerling afgewezen omdat zijn moeder geen Jodin was. Er zijn docenten ontslagen vanwege praktiserend homo-zijn, of ongehuwd samenwonen.

Leerstof

Maar de problemen met artikel 23 betreffen niet alleen de toelating van leerlingen of het ontslaan van docenten. Het gaat evenzeer om leerstof die is ontleend aan de op een godsdienstige overtuiging gebaseerde politiek-maatschappelijke opvattingen inzake abortus, euthanasie of echtscheiding.

Er zijn scholen waar het creationisme of de theorie van het Intelligent Design boven de evolutieleer worden geplaatst, waar leerlingen wordt verteld dat de aarde in zes dagen is geschapen, of waar de ouderdom van de aarde op zesduizend jaar wordt gesteld. Er zijn islamitische en reformatorische studenten die weigeren een werkstuk over de evolutieleer te maken. Op sommige islamitische scholen worden politieke ideeën verkondigd die haaks staan op de grondslagen van onze democratische rechtsstaat. Er zijn scholen waar de Holocaust wordt ontkend, waar aan de vrouw minder rechten worden toegekend dan aan de man en waar men zich afzet tegen integratie in onze westerse samenleving.

Is dit nog deugdelijk onderwijs, zoals bedoeld in artikel 23 lid 5 en 6? Deugdelijk onderwijs dient uit te gaan van wetenschappelijk verifieerbare kennis en niet van religieuze vooronderstellingen.

Krachtens artikel 23 mogen bijzondere scholen leerlingen weigeren, docenten ontslaan en kunnen zij het onderwijs inrichten overeenkomstig de in de grondslag vermelde identiteit. De problemen doen zich vooral voor op christelijke, islamitische, hindoeïstische en joodse scholen met een meer orthodox-religieuze signatuur.

De overheid staat hier machteloos; inzake de inrichting van het onderwijs heeft de school het recht dit zelf in te vullen. De enige oplossing ligt in een inperking van de vrijheid van onderwijs, waarbij het niet langer mogelijk zal zijn om scholen op godsdienstige grondslag op te richten en te onderhouden.

Openbare ruimte

Die inperking is gebaseerd op de al in de Grondwet van 1798 vastgelegde scheiding van kerk en staat. De openbare ruimte, waar ook scholen onder vallen, behoort politiek en godsdienstig neutraal te zijn. Godsdienstige leerstelligheden horen thuis in het gezin, de kerk, de moskee, de tempel en de synagoge, maar niet in het door de staat gesubsidieerde onderwijs. Tevens dient er een hiërarchie van grondrechten te worden aangebracht, waarbij de vrijheid van onderwijs en van godsdienst ondergeschikt worden gemaakt aan artikel 1.

In onze versplinterde samenleving is de school de enige plaats waar wij alle kinderen kunnen samenbrengen. In de gemengde school voor alle gezindten leren kinderen om te gaan met en respect op te brengen voor klasgenoten met een andere geloofs- of levensovertuiging. Alleen langs deze weg bevorderen wij de zo noodzakelijke cohesie in onze samenleving.

Carel Verhoef is historicus, voormalig geschiedenisdocent en auteur van het boek ‘Inperking vrijheid van onderwijs. De maatschappelijke noodzaak tot herziening van artikel 23 van de grondwet’. 

Lees ook:

Bijzondere scholen mogen straks geen leerlingen meer weigeren

Jaren is erover gesproken, maar nu is er ineens een Kamermeerderheid voor: een acceptatieplicht voor alle scholen. 

Kamphuis: ‘Christelijke scholen hebben geen grondwetswijziging nodig’

Toelatingsverklaringen spelen op christelijke scholen feitelijk geen rol, zegt koepelvoorzitter Berend Kamphuis. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden