Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lubbers gaf het slechte voorbeeld

Opinie

Lex Oomkes

Lex Oomkes © Maartje Geels
column

Hoe summier Lubbers ook is over zijn drie premierschappen, dat hij lang nadacht over zijn opvolging komt ruim aan de orde in zijn herinneringen die deze week verschenen.

Dat Lubbers erkende fouten te hebben gemaakt in de tijd dat hij na begon te denken over een afscheid van de politiek was al bekend. Eveneens dat hij zijn best heeft gedaan de kilte weg te nemen tussen hem en Elco Brinkman, die het gevolg was van het publiekelijke signaal van Lubbers dat hij andere favorieten had in de partij. En toch geven de persoonlijke herinneringen van Lubbers, die deze week verschenen, een mooi inkijkje in hoe de opvolging van politiek leiderschap kennelijk werkt.

Lees verder na de advertentie

Je ziet het gebeuren en toch blijft het enorm verbazen. Het politiek leiderschap wordt, als het maar lang genoeg duurt, blijkbaar beschouwd als een persoonlijk bezit. Hoe summier Lubbers ook is over zijn drie premierschappen, dat hij lang nadacht over zijn opvolging komt ruim aan de orde.

Echter, steeds uitsluitend in de ik-vorm. Alsof er geen fractie is in de Tweede Kamer en alsof de CDA-voorman volledig los kon opereren van het bestuur van de partij. Ooit waarschuwde Marga Klompé, die mede Lubbers in de richting van de politiek duwde, hem toch vooral tijdig na te gaan denken over een afscheid van de politiek. Het is eigenlijk heel voorstelbaar dat dat moment bijna per definitie te laat komt als dat nadenken een uitsluitend persoonlijke aangelegenheid is.

Waarschuwingen ten spijt, gaat het bij opvolging heel vaak mis

Drie mensen kwamen wat Lubbers betreft in aanmerking voor zijn opvolging. De kans was groot dat het uiteindelijk Brinkman zou worden, omdat hij niet alleen bij Lubbers op het lijstje stond, maar ook bij anderen in de partij. Daarover hoor je echter niets.

Halfzacht beleid

Brinkman wilde echter niet weten van de stelling dat opvolgen hetzelfde was als het beleid van Lubbers voortzetten. Tijdens het derde kabinet-Lubbers ontpopte Brinkman zich als een van de belangrijkste critici. Hij zette Lubbers onder druk het in zijn ogen halfzachte beleid, dat samen met de PvdA van Wim Kok ontwikkeld werd, los te laten (“Het speelkwartier is voorbij”, liet Brinkman in een gedenkwaardige spreekbeurt op Texel weten).

Het CDA ging daarmee een kant op die Lubbers niet zinde en het is eigenlijk verbijsterend te moeten lezen dat dat simpele feit kennelijk genoeg was om openlijke twijfel over zijn opvolger te ventileren en aan te kondigen op de nummer drie van de CDA-lijst te zullen stemmen – Ernst Hirsch Ballin.

De kans is groot dat een aantal partijen zich binnenkort voor de opvolgingskwestie gesteld ziet. Zeker bij de VVD is het voorstelbaar dat Mark Rutte en niemand anders over zijn opvolging gaat. Hij heeft – de overeenkomst met Lubbers/Brinkman is treffend – een voor de hand liggende opvolger in Klaas Dijkhoff. Onderwijl begint de roep om een minder bestuurlijk ingestelde en meer ideologisch geïnspireerde VVD de kop op te steken. Voorzichtig, maar dat kan alleen maar luider worden naarmate de liberalen de komende drie jaar vooral, en mogelijk op enig moment nog uitsluitend, bezig zijn met Rutte III naar het natuurlijke einde te brengen.

Geen tweede echelon

De VVD is onder leiding van Rutte van lieverlee in het centrum van de macht terechtgekomen en heeft daar de rol van het CDA en (in mindere mate) de PvdA overgenomen. Echter, zonder dat achter Rutte een sterk tweede echelon staat. Van die tweede rij zijn ook nog eens behoorlijk wat namen weggevallen.

Rutte weet dat opvolging in een grote partij een heikele zaak is. Lubbers wist dat ook, in ieder geval werd hij er ernstig voor gewaarschuwd. En toch gaat het (heel vaak) mis. De huidige premier heeft mogelijk drie jaar, zo niet nog eens een extra kabinetsperiode om daar over na te denken.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column. Eerdere afleveringen: trouw.nl/lexoomkes

Deel dit artikel

Waarschuwingen ten spijt, gaat het bij opvolging heel vaak mis