OpinieLeeftijdscriterium

Loten hoort niet bij beslissen over leven en dood

Beeld Trouw

Minister Van Ark (medische zorg en sport) wil niet dat leeftijd een criterium is bij de beslissing om wel of niet te behandelen als het ziekenhuis overvol is. Ze wil loten. Maar dat wijzen Robert Koorneef, directeur VGVZ, en Annie Hasker, geestelijk verzorger bij Isala, af. Op zo’n moment is juist een zorgvuldige afweging geboden. 

Al tijdens de eerste golf van de covid-pandemie dacht een groep artsen en geestelijk verzorgers na over de vraag hoe er bij een tekort aan ic-bedden geselecteerd zou moeten worden. Wat als een onmenselijke keuze moet worden gemaakt, een keuze tussen leven voor de één en mogelijk dood voor een ander? Een keuze die een professional nooit wil maken.

Als dit onwerkelijke scenario zich ooit voordoet, moet deze keuze uiterst zorgvuldig gemaakt worden. Zij beseften dat een leeftijdscriterium gevoelig zou liggen. Een arts verzuchtte: “Ik kan geen twintiger weigeren en een zestiger voorrang geven, al hebben ze beide belang bij een bed.” Een ander zei: “Als ik geen ic-bed meer beschikbaar heb, leg ik mijn werk neer. Dat is te erg.”

Draaiboek

In juni verscheen het draaiboek van de Federatie Medisch Specialisten FMS en de artsenfederatie KNMG. Een zorgvuldig voorbereid en geschreven document met een breed maatschappelijk draagvlak. Een draaiboek dat in de pandemie kan bijdragen aan goede zorg ten tijde van code zwart, waarvan iedereen hoopt dat het gesloten kan blijven. Als bij schaarste niet meer op grond van medische criteria gekozen kan worden, spelen morele criteria een rol en komt ook de kalenderleeftijd ter sprake. Dat is een ingrijpende stap in de arts-patiënt relatie.

De tragiek van deze pandemie kan ons wel in die situatie brengen. De kamerbrief van minister Van Ark kiest voor een benadering vanuit één aspect: mogelijke discriminatie op grond van leeftijd. Daarmee blijft buiten beeld dat ethiek altijd een afweging is van aspecten, belangen, posities en perspectieven.

Dat is wat KNMG en FMS wel doen en wat er in de praktijk van de ziekenhuizen dagelijks gebeurt. Leeftijd is één van de vele elementen in een afweging. Dagelijks wordt er behandelbeleid op ic’s en andere afdelingen bepaald op grond van onder andere leeftijd.

Bredere afweging

Ook bij de huidige vaccinatievolgorde vinden we leeftijd een acceptabel criterium. Maar telkens moet het een plek hebben bij een bredere kijk en afweging. Dat is wat ethiek behoort te doen. Mensen doen aan ethiek, dobbelstenen niet. Een beslissing over leven en dood hoort daarom altijd thuis bij mensen en niet bij het lot.

Op dat punt ligt de grote fout van het voorstel van Van Ark. Het is belangrijk dat artsen en andere professionals zich gesteund weten met vertrouwen vanuit de maatschappij en de overheid als zij voor duivelse dilemma’s staan.

Geestelijk verzorgers werkzaam in het ziekenhuis en op ic’s hebben geen antwoorden in de huidige tragiek. Zij maken ook vuile handen doordat zij betrokken kunnen zijn in de fase waarin morele criteria een rol gaan spelen.

Zij spreken al maandenlang dagelijks over de tragiek die mensen treft. En in tijden van code zwart zullen ze spreken over de betekenis van niet toegelaten te worden, van patiënten zelf, of van een geliefde voor wie geen plaats is. In ons vak maken we gebruik van een moreel kompas: we zoeken met onze gesprekspartners welke waarden de richting kunnen aangeven.

Geen tovermiddel

De ethische kaders van zorgverlenen passen niet bij de omvang van deze pandemie, dat maakt de kamerbrief van minister Van Ark en de reacties daarop meer dan duidelijk. Loten is niet het tovermiddel dat ons in het zwartste scenario door de pandemie heen helpt.

Het uithouden van deze wereldwijde ramp vraagt om een nieuwe ethiek. Een ethiek die is in te zetten bij lichamelijke en emotionele kwetsbaarheid. De waarden ‘autonomie’ en ‘rechtvaardigheid’ zullen opnieuw geijkt moeten worden.

Mede namens Pieter Jan Bougie, geestelijk verzorger Franciscus ziekenhuis en voorzitter MEC en Ralf Smeets, beleidsmedewerker VGVZ.

Lees ook:

Coalitie niet enthousiast overwet die voorrang op ic verbiedt

De spoedwet waarmee het kabinet wil verbieden om jonge mensen op basis van niet-medische gronden voorrang te geven op een intensivecarebed, kan nog niet op steun rekenen in de eigen coalitie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden