OpinieGemeenteraadsverkiezingen

Lokaal wint, maar bemoeilijkt de aanpak van de actuele crises

null Beeld

Het succes van de lokale partijen bij de gemeenteraadsverkiezingen heeft een keerzijde. Zij zullen lang niet altijd in staat zijn de wezenlijke problemen als de klimaat- en wooncrisis op te lossen, stelt de Leidse politicoloog Joop van Holsteyn.

Joop van Holsteyn

De raadsverkiezingen van maart 2022 liggen achter ons. Tijd voor reflectie op de opkomst, de versplintering van het gemeentelijke politieke landschap, of het voortdurende succes van lokale partijen. Maar of het hier om werkelijke problemen gaat, is de vraag.

Neem de opkomst. Die daalde enkele procentpunten tot net boven de 50 procent. Een geringe daling bij verkiezingen die als gebruikelijk vervuild werden door het samenspel van landelijke media en landelijke politici die het zicht op het lokale karakter wegnam.

Dan is het passend om de nogal obligate bezorgde opmerkingen over de opkomst uit te stellen, al was het maar om beter te kunnen begrijpen waarom bijna de helft der kiesgerechtigden koos voor de legitieme optie niet van het stemrecht gebruik te maken. Wie wil dat (bijna) iedereen gaat stemmen, moet pleiten voor herinvoering van de opkomstplicht.

Ach en wee over versnippering

Of neem het langzamerhand gebruikelijke ach en wee over versnippering en versplintering. Noem die politieke versnippering een toename van diversiteit in de volksvertegenwoordiging op lokaal niveau, en het negatieve oordeel klapt om in positieve waardering. En vergeet niet: de verkiezingen gingen om die lokale volksvertegenwoordiging, niet om de keuze van het lokale bestuur. Dat het vormen van (meerderheids)colleges mogelijk lastiger wordt, hoeft niet als vanzelf het zwaarst te wegen in de beoordeling van de toename van het aantal raadsfracties.

Dan de verdere lokalisering van de verkiezingen en verkozen raadsleden. Wie dat een probleem vindt, heeft wat uit te leggen. En als die trend al vragen oproept, dan eerder hoe het toch kan dat raadsverkiezingen zo lang zijn gedomineerd door landelijke partijen, die alle in mindere of meerdere mate mede gebonden zijn aan politieke positiebepalingen die landelijk ingevuld zijn. Die niet per se passen op de diagnose van lokale problemen en op gemeentelijke maat gesneden oplossingen. Het is goed denkbaar dat lokale partijen daartoe het beste in staat zijn.

Schaduwzijde

Geen problemen dan? Nee, zo simpel is het ook weer niet. De lokalisering van de gemeentepolitiek heeft wel degelijk een schaduwzijde, die in de eerste commentaren na 16 maart enigszins onderbelicht is gebleven. Elk nadeel heeft zijn voordeel, maar ook andersom. Dat de lokalisering ertoe leidt dat werkelijk lokale problemen worden benoemd en onderdeel worden van electorale strijd, is mooi – ware het niet dat enkele van de grote problemen van onze tijd een evident bovenlokaal karakter hebben. Denk aan klimaat en energietransitie, aan de opvang van vluchtelingen, toch ook aan de woonproblematiek. Vanwege aard en omvang vereisen ze een aanpak die het lokale niveau te boven gaat.

Het is een schrijnende constatering dat deze voortgaande trend van lokalisering resulteert in een lokale politieke constellatie die goeddeels impotent moet worden geacht om de wezenlijke problemen van nu en de nabije toekomst aan te pakken. Worden gemeenteraadsverkiezingen eindelijk meer en meer eigendom van de lokale politieke gemeenschap, blijkt plots dat de politieke problemen dat lokale niveau ontstegen zijn. Dat de lokale politiek – wellicht de lokale partijen in het bijzonder – machteloos en krachteloos is geworden.

(Boven)nationale problemen

Aldus is het misschien niet de licht dalende opkomst, de toegenomen politieke fragmentering dan wel diversiteit, de lokalisering van de gemeentepolitiek als zodanig, die problematisch zijn. De toegenomen discrepantie tussen de lokale gerichtheid van raadsverkiezingen en gemeenteraden enerzijds en de (boven)nationale aard van de problemen van onze tijd, daarin zit de moeilijke puzzel voor (lokale) politici en bestuurders van nu en morgen.

Het leggen van die puzzel wordt een uitdaging die moet worden aangegaan, maar succes is daarbij verre van verzekerd.

Lees ook:

Nederland stemde lokaler dan ooit, en niet alleen uit protest

Geen enkele landelijke partij wist de stembusgang naar de hand te zetten. Daarmee waren de gemeenteraadsverkiezingen lokaler dan ooit.

Het kan wel even duren voordat er overal een nieuw college zit

Nu de verkiezingen voorbij zijn, kunnen de onderhandelingen over nieuwe colleges beginnen. In sommige gemeenten zal de formatie dankzij de politieke versplintering lang duren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden