Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Literatuur als bron van kennis van het menselijk tekort

Opinie

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
COLUMN

Het vak Nederlands aan de universiteit zakt weg. Het staat op de zestigste plaats in de rangorde van populariteit. Het merendeel van de studenten kiest voor rechten. 

Die studie wordt op de voet gevolgd door de combinatie economie/bedrijfskunde/ international business. Geschiedenis staat er niet slecht voor op de achtste plaats. De daling in het aantal studenten Nederlands is alarmerend. De belangstelling en liefde voor de eigen taal en dus voor de eigen cultuur is volledig weggemaaid door de behoefte aan geld en status, waarvoor rechten en economie garant moeten staan.

Lees verder na de advertentie
Het is nuttige kennis, dat is waar, maar de kennis mist bezieling en diepte. Het gaat meer om vorm dan om inhoud

De afkalving van geesteswetenschappen is al een tijd aan de gang. Ze is omgekeerd evenredig aan de populariteit van de neoliberale gedachte, die winst prefereert boven inhoud. Dondert niet wat je verkoopt, als het maar verdient. Hoewel ik langzamerhand een kentering zie en jonge mensen zich bewust worden van de leegte die de ratrace naar de financiële top met zich meebrengt, is de hang naar status en geld nog lang niet voorbij. Dat komt misschien nog als die horden studenten in de barre werkelijkheid merken dat het succes waarvan ze dromen per definitie voor zeer weinigen is weggelegd en zij zullen blijven steken in een ­onzeker en suf baantje bij een bank of een verzekeraar.

Geesteswetenschappen floreren bij veel lezen en door veel te lezen veel kennis te verzamelen op een breed terrein. Dat is tijdrovend. In de studietijd kan er hooguit een basis worden aangebracht, vanwaaruit de belangstelling kan uitwaaieren. Een studie in de geesteswetenschappen is een studie voor het leven. Het is nooit op. De studie ­Nederlands kan zich makkelijk mengen met geschiedenis, psychologie, filosofie, sociologie, en zelfs met bèta-wetenschappen.

Eigen schuld

Eerlijk gezegd: het vak Nederlands op school doet er de laatste decennia ook niet heel veel aan om de leerlingen liefde voor de taal bij te brengen. Taalbeheersing is de kern van het taalonderwijs en is ten behoeve van het meetbare examenresultaat verworden tot een aantal dorre regels voor retorica. 

Hoe is een betoog opgebouwd, tot welke tekstsoort behoort een tekst, welke ­argumenten en welke drogredenen ­herken je. Het is nuttige kennis, dat is waar, maar de kennis mist bezieling en diepte. Het gaat meer om vorm dan om inhoud. Het is passief en traditioneel. Het plezier in de afwijking, in de verrassing, in de geestige mogelijkheden van taal verdwijnt in het afvinken van gewenste en controleerbare antwoorden. Taalbeheersing is wel een onderdeel van het vak Nederlands, maar moet een hulponderdeel zijn, geen hoofdzaak.

Het literatuuronderwijs wordt door de fervente taalbeheersers naar de achtergrond geduwd. En daar, juist daar zou ik zeggen, liggen de kansen om het vak weer aanzien te geven. Literatuur als onderdeel van geschiedenis, literatuur als onderdeel van wereldbeschouwing, verwant aan en reagerend op ­andere culturen, literatuur als bron van kennis van de menselijke geest, het menselijk tekort, de menselijke mogelijkheden, als bron van zelfkennis. Wat je van literatuur opsteekt is minder makkelijk toetsbaar maar lijkt in veel opzichten op het toetsen van kennis van de geschiedenis, dat wil zeggen het leggen van verbanden, het combineren van verschillende gezichtspunten, het herkennen van de werking van stijl.

Geen cabaret

Er werd lang getwist over de beste manier om literatuur aan de man te brengen bij de smartphone- en YouTube-gedreven jeugd. Minder boeken. Meer aansluiting bij de eigen belevingswereld. Leesplezier. Of juist zachte dwang, het vak serieus nemen. Het is geen cabaret. Er werd gekozen voor leesplezier. Resultaat: Nederlands hangt erbij.

Docenten met een grote liefde voor literatuur werken zich uit de naad om iets van hun enthousiasme over te brengen. Maar voor veel andere Neerlandici is literatuur een moeizaam en verplicht nummer, waar ze liever niet te veel aandacht aan besteden. Ik geef toe dat het niet makkelijk is. Maar als je alleen uit bent op makkelijk meet- en toetsbare kennis, dan graaf je het graf voor het eigen vak en je eigen literaire cultuur.

Meten is lang niet altijd weten. 

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft tweewekelijks haar visie op de actualiteit. Lees hier al haar columns. 

Deel dit artikel

Het is nuttige kennis, dat is waar, maar de kennis mist bezieling en diepte. Het gaat meer om vorm dan om inhoud