ombudsman

Lig niet wakker van een u onwelgevallige column

Beeld Maartje Geels

Ik begin met een voor deze rubriek ongebruikelijke inleiding. Dat zit zo. In een column met als titel ‘Bintje’ in toenmalig opinieblad De Tijd hekelde schrijfster Renate Dorrestein decennia geleden in ernstige mate mijn waarnemingsvermogen, zonder overigens mijn naam te noemen. Maar dat ik het ‘bintje’ was, waarop de in 2018 overleden columnist doelde, was zonneklaar. 

In Trouw had ik kort verslag gedaan van een rechtszaak, waarin de verdachte zich moest verantwoorden voor moord op zijn vriendin, in een hut op een ferryboot naar Engeland. Tot veler verbijstering voerde in de rechtszaal de raadsman van verdachte als verzachtende omstandigheid aan dat het slachtoffer vrouw was. Op verzoek van de rechter herhaalde hij deze absurdistische stelling en pleitte voor strafvermindering.

Misschien kwam het doordat Renate Dorrestein afkomstig was uit een advocatengezin, maar uit haar column bleek niet dat zij twijfels kende bij de ethiek van de raadsman. Haar prikkelende stelling lag opgesloten in de vraag hoe het kon dat een journalist van Trouw zoveel vrouwonvriendelijkheid en onzin in een enkel nieuwsstukje kon verstouwen. Het kon niet anders of de boodschapper was een ‘bintje’. 

Met een ingezonden brief in De Tijd kon ik mijn irritatie over zoveel onbegrip kwijt. Mijn vraag of een columnist zich niet feiten en toedracht eigen moest maken alvorens conclusies te trekken, bleef onbeantwoord.

Grens

Ik kom tot deze inleiding nu ik een toename van lezersvragen over journalistieke vrijheden van columnisten en tekenaars constateer. Wat mogen zij, wat niet, ligt er voor Trouw een grens? Vaker in aantal zijn ook klachten en op- en aanmerkingen van individuen en organisaties, die menen dat bepaalde columnisten het specifiek op hen hebben gemunt. Mijn mogelijk harde, onderbouwde antwoord is doorgaans dat zij daar tegen moeten kunnen, zolang de feiten die columnisten benoemen, kloppen of niet volledig uit hun verband zijn gerukt. Zoals de Leidraad voor de Journalistiek zegt: ‘Publieke figuren moeten zich een zekere blootstelling aan ongewilde publiciteit laten welgevallen’. 

Dezelfde leidraad zegt dat columnisten ‘vrij zijn hun mening te geven over gebeurtenissen en personen’ en dat stijlmiddelen als ‘overdrijven en bewust eenzijdig belichten’ zijn geoorloofd. Wie de tekst zo leest, kan makkelijk concluderen dat columnisten onbeperkte vrijheden hebben. Dat is niet zo. ‘Columnisten van Trouw geven hun visie op bepaalde zaken, mogen schuren, behagen en overdrijven’, zegt hoofdredacteur Cees van der Laan. ‘Wat ze niet mogen is een loopje met de waarheid nemen, schofferen, schelden of zich seksistisch dan wel racistisch uitlaten.’ 

De lijn tussen wat kan en niet kan, is uiteraard dun, zegt hij. Maar tegelijk ook weer niet zo dun dat een columnist onwetend is van de ethische normen die Trouw hanteert. 

Kwaliteit

De columnist is geen verslaggever en hij vertegenwoordigt niet de mening van de krant. Dit laatste is uitsluitend voorbehouden aan het dagelijkse redactioneel commentaar. 

In de praktijk leidt dat onderscheid soms tot onbegrip van lezers, die, feitelijk juist, stellen dat een column ‘weliswaar niet de mening van Trouw is, maar dat ze wel in deze krant staat’. Uit lezerscorrespondentie komt vaak naar voren dat kritiek op columns alles te maken heeft met hoe kwaliteit wordt ervaren. Waar de ene lezer gruwt van een columnist, wil de ander hem of haar voor geen prijs missen. Van belang is of de lezer zich (doorgaans) herkent in de mening van een columnist. Als de spreekwoordelijke ‘klik’ ontbreekt, komt het zelden goed. 

Mijn devies is columns die structureel tot irritatie leiden, ongelezen te laten. Er staat meer in de krant dan de column die het leesplezier eventueel frustreert.           

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Reageren? Stuur een mail aan Ombudsman@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden