Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Liever een onsje minder democratie

Opinie

Lex Oomkes

© Maartje Geels
Opinie

Nog altijd zijn er mensen die, als antwoord op de snelle opeenvolging van winnaars van verkiezingen en de instabiliteit in de Nederlandse politiek, pleiten voor minder evenredige vertegenwoordiging. En voor een kiesstelsel met meer elementen van een districtenstelsel. 

Kan je dat nog volhouden nu in Groot-Brittannië bijvoorbeeld juist dat districtenstelsel zorgt voor een hopeloze politieke impasse? In de Verenigde Staten, een ander voorbeeld, leidde het stelsel tot dermate onverzoenlijke verhoudingen dat ook daar de politiek af en toe tot stilstand lijkt te komen.

Lees verder na de advertentie

Het Nederlandse kiesstelsel zou het te gemakkelijk maken een plekje in het parlement te veroveren. Bij de laatste Kamerverkiezingen waren ‘niet meer’ dan rond zeventigduizend stemmen nodig om een Kamerzetel in de wacht te slepen. Met het groeiende leger zwevende kiezers is dat vragen om moeilijkheden. Partijen komen op, worden bij de volgende verkiezingen groot en verdwijnen daarna weer langzaam (of snel, zoals de LPF).

De brexit en de opkomst van Trump laten zien dat een dis­tric­ten­stel­sel, met een nauwere band tussen kiezer en gekozene, ook nadelen heeft

Het lijkt zo allemaal enorm democratisch, is feitelijk de redenering, maar als bestuurbaarheid en het democratische ideaaltype elkaar in de weg gaan zitten, is er een goed pleidooi te houden om het met de democratie een onsje minder te doen.

Zwevende kiezers

D66 was een partij die ooit pleitte voor invoering van het districtenstelsel in Nederland, al was het argument van de zwakker wordende coalities, door die almaar zwevende kiezers, destijds nog niet actueel. Het paste in het pleidooi de kiezer meer het idee te geven dat zijn stem rechtstreeks tot een zichtbaar resultaat leidde. De gekozen burgemeester, het referendum, de gekozen formateur; allemaal om de kiezer het idee te geven meer invloed te hebben.

De brexit en de opkomst van Trump hebben echter laten zien dat een districtenstelsel, met een nauwere band tussen kiezer en gekozene, ook nadelen heeft.

Tegenstellingen in de westerse samenlevingen worden dieper en harder. Nuances zijn bijna niet meer mogelijk en als die nuances door het kiesstelsel dan ook nog eens onder tafel gemoffeld worden, krijg je de hopeloze politieke situatie als in Londen en Washington.

Een districtenstelsel zal de grilligheid van de individuele kiezer dempen en hem het idee geven dat de door hem gekozen kandidaat bij wijze van spreken de man van vlak om de hoek is. Representatie en binding tussen kiezer en gekozene zijn er mee gediend. De praktijk leert echter dat alleen de winnaar in een district naar een volksvertegenwoordiging gaat en dat de rest van de stemmen daarmee in de prullenmand belandt.

Sneller ingekapseld

In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zijn de maatschappelijke tegenstellingen met het districtenstelsel aan de haal gegaan. Ook in die landen verkeert het politieke midden in crisis en het kiesstelsel maakt het dan alleen maar eenvoudiger voor extremen om daadwerkelijk de winkel over te nemen.

Een stelsel met evenredige vertegenwoordiging leidt met andere woorden sneller tot wat een tegenstelling lijkt: het is gemakkelijker met een afwijkend geluid in de volksvertegenwoordiging terecht te komen, terwijl het er juist niet eenvoudiger op wordt daadwerkelijk de macht over te nemen. Er moet immers worden samengewerkt, de winnaar krijgt niet de hele buit, en inkapseling vindt sneller plaats. Het afwijkende geluid wordt immers al lang voordat een echte gooi naar de macht gedaan kan worden, gehoord.

De relatie tussen kiezer en gekozene in het huidige systeem is problematisch, maar het is raadzaam daar mee te leren leven.

Politiek redacteur Oomkes schrijft over wat er schuilgaat achter de politieke actualiteit in zijn wekelijkse column.

Deel dit artikel

De brexit en de opkomst van Trump laten zien dat een dis­tric­ten­stel­sel, met een nauwere band tussen kiezer en gekozene, ook nadelen heeft