Opinie Taal

Lieve jeukwoorden als kwetsbaarheid en passie verdoezelen het menselijk tekort

‘Bruggen bouwen‘, ‘je kwetsbaarheid laten zien’. Achter deze jeukwoorden zit een goede bedoeling, maar ze laten geen ruimte voor de harde kant van de realiteit. En die is er wel, stelt Tom Mikkers vast, vrijzinnig predikant te Wassenaar.   

Zachte, lieve woorden domineren steeds vaker het Nederlandse levensbeschouwelijke spreken. We hebben de dominee ingeruild voor juf Ank. In onze samenleving streven we naar bruggen bouwen, compassie en omkijken naar elkaar. Maar houden we onszelf niet voor de gek?

Of je nu in de kerk zit of bij de kapper een praatje maakt, er valt niet aan te ontkomen: het nieuwe persoonlijke geloof gaat over kwetsbaarheid, passie en trots zijn op jezelf, ook als er niets is om trots op te zijn. Genieten zullen we. Diep van binnen zijn we allemaal mooi. En als er toch mot dreigt, dan zeggen we ‘dat het schuurt’.

De reli-jeukwoorden zijn communicerende vaten. Het is een feel good-systeem met duidelijke lijntjes waarbinnen we moeten kleuren, met de kleuren van de regenboog in pasteltinten. ‘Verbind, koester je talenten, wees jezelf en durf te laten zien wie je echt bent’. Ik doe er ook aan mee, maar toch heb ik er steeds meer vragen bij. Het ­ingewikkelde is dat er op het eerste ­gezicht niets mis is met de aanname dat iedereen de moeite waard is en ­gezien mag worden. Zonder bruggen bereiken we elkaar niet. Maar door het eigen tekort onbenoemd te laten, ontstaat er wel een vreemde vervorming.

Schone handen

In maatschappelijke debatten heeft de ander het al snel gedaan. We leven in de tijd van de balk en de splinter. Of het nu om Sylvana Simons gaat of om Thierry Baudet, zolang we hun exclusief het kwaad toedichten en als demon wegzetten, houden we zelf schone handen.

Arrogantie dreigt. Diversiteit bijvoorbeeld – hoezeer ook van waarde – is soms een dwingeland die het pent­house van het morele gelijk voor zichzelf alleen lijkt op te eisen. Onbedoeld voedt een argeloos gebruik van termen als verbinden en bruggen bouwen, de polarisatie die ze juist wil voorkomen. Wee degene die biezenmandjes voorbij laat drijven. Wee de Leviet en de hogepriester die met een grote boog om de mens in nood lopen. Ik ben niet zoals zij: #jesuisdebarmhartigesamaritaan.

In het persoonlijke leven worden de verwachtingen torenhoog. We kunnen geluk maken en ongeluk is een kans. Dan kun je je kwetsbaarheid laten zien. Terwijl iedereen die ooit aan de kant van de ongelukkigen heeft gestaan, weet dat het niet zo eenvoudig is. Leed gaat dieper.

In het taalveld van mooie woorden krijgt ook ons falen weinig ruimte. Eigenwaarde wordt gemakkelijk eigendunk wanneer we al onze tekortkomingen van lieve labels voorzien. Een nuchtere kijk op het leven gaat verloren.

Als ik vroeger een onvoldoende haalde, was er niemand trots op me, omdat ik me ‘van mijn kwetsbare kant liet zien’. Ik had gewoon niet hard genoeg gewerkt.

Luie slachtoffers

De heiligverklaarde jeukwoorden gaan voorbij aan het menselijk tekort. Het optimistische mensbeeld is op z’n minst eenzijdig. Soms zijn we namelijk zelf de luie slachtoffers of gemakzuchtige uitvreters. Maar dit ongemakkelijke zelfbesef lijkt taboe in het soft focus zonsopkomst-hallmarkgeluk. En zo worden belangrijke waarden inhoudsloos.

De monocultuur van mooie woorden maskeert ons aller falen, het lijden dat niet te repareren valt en het kwaad waaraan niet te ontkomen is. Het risico dreigt van stoplappen die als een mantel van liefde toedekken wat ingewikkeld is: dat we allemaal vuile handen maken en soms willens en wetens tekortschieten.

De opwarming van de aarde, schending van mensenrechten en immens dierenleed; vijf eeuwen na de zondeleer van Calvijn is de mens nog altijd tot weinig goeds in staat gebleken. Ons menselijk tekort schreeuwt om taal en het woord zonde.

Lees ook:

Tenenkrommende taalgrillen vormden ook in het afgelopen jaar weer goed materiaal voor Nederlandse schrijfsters

Ook NRC-columniste Japke-d. Bouma is nog lang niet uitgeraasd, zo blijkt uit haar nieuwste bundel ‘Mag ik even iets tegen je aanhouden?’ Eerder al ging ze in ‘Ga lekker zélf in je kracht staan’ (2017) en ‘Uitrollen is het nieuwe doorpakken’ (2016) in de aanval op de ‘jeukwoorden’ waarmee managers het kantoorpersoneel van hun werk houden. En nu is dan de vage praat van de rest van Nederland aan de beurt, zoals de politieke lofzang op de ‘hardwerkende Nederlander’, terwijl een weldenkend mens natuurlijk allang weet dat hard werken helemaal niet verstandig is. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden