Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lezen, straks kan niemand het meer

Opinie

Nelleke Noordervliet

© Nelleke Noordervliet
Column

Ja, dat dacht ik al. Verbaast me niks. 'Lees:Tijd', het rapport van het SCP dat onlangs verscheen, bevestigt wat iedereen al wist. Er wordt minder gelezen in de vrije tijd. 

Iedereen zit aan zijn telefoon, iPad of computer gekluisterd, krijgt vierkante ogen van het schermpje, de duimen vliegen al scrollend of append heen en weer. Maar tijd voor keurige, door een journalist of schrijver in het gelid gezette woorden, is er niet bij.

Lees verder na de advertentie

Het zijn foto's, filmpjes, berichtjes, tweets, nieuwsflitsen. Vrijwel niemand pakt in de trein een papieren boek uit zijn tas om er eens rustig in te gaan zitten lezen. In de cijfers is 2006 het jaar van de ommekeer. En dat klopt. Apple kwam met de smartphone. Dorsey bedacht Twitter. Kort voordien was Zuckerberg begonnen met Facebook en was Google naar de beurs gegaan. Weapons of mass destruction.

Boeken en tijdschriften werden verpletterd onder de massale aanval van op­per­vlak­kig­heid en nutteloze informatie

Een tekst werd teruggebracht tot 140 tekens. Zinnen en verhalen konden niet te lang of ingewikkeld zijn. Lezen werd een kwestie van een oogopslag. Boeken en tijdschriften werden verpletterd onder de massale aanval van oppervlakkigheid en nutteloze informatie. Het SCP-onderzoek liet dat weer eens mooi zien.

Rendementsdenken

Misschien is er hier en daar sprake van een licht herstel, maar feit blijft: meer Nederlanders lezen minder of helemaal niet. Er blijft gelukkig een kleine club hardnekkige gebruikers van zinvol gegroepeerde letters, en die club is betrekkelijk oud. Niets nieuws onder de zon. Altijd al zo geweest, maar de groep niet-lezers wordt wel angstaanjagend groot. Is dat erg? Ja, dat is erg.

Het is een symptoom van een dieper gelegen ontwikkeling, die aan de sociale media voorafging, en die de aanval mogelijk maakte. In NRC Handelsblad stond een stuk van de historicus Eelco Runia (schrijver van prachtige boeken) waarin hij toelichtte waarom hij een mooie, vaste baan aan de universiteit van Groningen opgeeft om een onzeker bestaan als schrijver van stukken en gever van lezingen te beginnen. Hij klaagt de universiteit, de plaats waar kennis wordt vergaard en bewaard, aan om het rendementsdenken, dat haaks staat op de professionaliteit en kwaliteit die van een wetenschapper moet worden gevraagd. Hoe meer studenten hoe meer geld. De taak van de docent is dus zoveel mogelijk studenten te laten slagen.

Een kind kan zien dat zoiets ten koste gaat van kwaliteit en diepgang. Met name in de geesteswetenschappen, die nu eenmaal een traditie van lange adem en veel lezen met zich meebrengen.

Materialisme

Zijn die universiteiten dat zomaar voor de lol gaan doen? Nee, vast niet, hoewel de bestuurders er verdomd veel lol in lijken te hebben CEO van een groot bedrijf uit te hangen. Allemaal baasjes met geldstromen, vaak beroepsbestuurders die al in geen decennia een wetenschappelijk boek van enige importantie hebben uitgelezen.

Niemand kan het straks meer; we worden machine in een Brave New World

Ergens in de jaren negentig is in de hele wereld een geest van bot materialisme gevaren, die ik niet wil verklaren door een toename van het atheïsme, want juist het atheïsme is sinds die tijd weer teruggelopen. Hoe dan ook: er werden idealen bij het groot vuil gezet.

In 1989 kwam er een eind aan de Koude Oorlog. De strijd tussen ideologieën was voorbij. Het communisme versus het kapitalisme was gewonnen door het laatste systeem. Dat mocht zich dus als overwinnaar breed maken over de hele wereld.

Wat we niet zagen is dat ook 'onze' ideologie een totalitaire versie is van een ideaal. Een ideologie is verwerpelijk, omdat ze de mens beheerst. Een ideaal is een belangrijk element van ons menszijn: een ideaal helpt ons richting geven aan ons leven, maar beheerst ons niet. De ideologie kreeg helaas de overhand en verspreidde zich, zonder uitgedaagd of ondervraagd te worden, als een strovuur over bedrijven en overheden. Voorrang aan rendement, voorrang aan groei, voorrang aan bureaucratie. En overal raakte de mens uit zicht.

We zeggen van niet. We maken ons heel veel zorgen, zeggen we. Maar we doen er geen fluit aan. De ideologie heeft gewonnen. Alles wordt ideologie: klimaat, duurzaamheid, identiteit. Wat heeft dat met lezen te maken? Alles. Want niemand kan het straks meer. We worden machine in een Brave New World.

Lees ookHoe kom ik van mijn identiteit af?


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Boeken en tijdschriften werden verpletterd onder de massale aanval van op­per­vlak­kig­heid en nutteloze informatie

Niemand kan het straks meer; we worden machine in een Brave New World