OpinieAsielbeleid

Levens in Moria zijn voor Europeanen minder waard

10 september, na de brand in het kamp Moria leefden mensen langs de weg.Beeld REUTERS

Net als bij het kolonialisme zijn de levens van vluchtelingen in de ogen van Europeanen minder waard dan die van henzelf, zo blijkt uit Moria. Dat betogen Yolande Jansen en Shahin Nasiri.

De Franse, uit Martinique afkomstige dichter en essayist Aimé Césaire betoogde in 1955 dat Europa het nazisme zelf over zich had afgeroepen door zijn ziel eerst in de koloniën te verliezen.

Europa is onverdedigbaar, zeiden de strategen in zijn tijd. Césaire antwoordde dat het ergste was dat Europa moreel onverdedigbaar was. Het kolonialisme van Europa werd gerechtvaardigd door het idee dat Europa de oorsprong van de Verlichting en de mensenrechten was. In de koloniale praktijk en verbeelding waren de levens van Europese mensen daarom altijd meer waard dan die van anderen. Dat vond Césaire moreel onverdedigbaar.

Yolande Jansen is  universitair hoofddocent filosofie aan de UvA en bijzonder hoogleraar aan de VU
Shahin Nasiri is promovendus filosofie UvA en docent in Wageningen

De recente verwoesting van kamp Moria en het leuren met mensen daarna confronteert ons met de vraag of het huidige Europese asielbeleid nog moreel verdedigbaar is. Of is het een erfenis van het koloniale Europa dat nog altijd in de waan leeft een moreel kompas te zijn?

Binnen het Europese asielsysteem werd Moria aangemerkt als een regulier aanmeldcentrum waar asielzoekers hun asielprocedure konden starten in lijn met de mensenrechten. Moria was echter geen humanitaire opvanglocatie. Na de Turkije-deal in 2016 werd het getransformeerd in het grootste vluchtelingenkamp van Europa met meer dan 13.000 bewoners, terwijl het voor maximaal 3000 mensen bestemd was. Het kamp kende een extreem tekort aan elementaire voorzieningen. De voormalige burgemeester van Lesbos had al in 2015 gewaarschuwd dat Moria ‘het Guantánamo Bay van Europa’ was. De Afghaanse en Syrische vluchtelingen die een van ons daar in 2017 tijdens een veldonderzoek sprak, noemden Moria Jahanam, in het Arabisch en Perzisch het woord voor de hel.

De Middellandse Zee is een grafkist

De totale verwoesting van Moria heeft verder gestalte gegeven aan deze hel. En niet alleen in Moria zijn vluchtelingen ontmenselijkt; de hele Middellandse Zee is al jaren gelden in een grafkist veranderd. Het Europese bureaucratische asielsysteem heeft in de afgelopen decennia vluchtelingen gereduceerd tot cijfers, statistieken en vloeibare massa’s die het Europese continent overstromen en bedreigen. Ze worden als vreemdelingen, onrustzaaiers of gelukzoekers bestempeld, maar niet als mensen zoals ‘wij’. Vluchtelingen zijn in een hel terechtgekomen omdat ze wegens oorlog, vervolging en mondiale economische ongelijkheid hun land moesten ontvluchten. Vluchten is hun enige misdaad.

Deze situatie is onder druk van radicaal rechts ontstaan, houden we onszelf graag voor. We móeten vluchtelingen wel afschrikken, anders komen er te veel en dat speelt radicaal rechts in de kaart. Partijen die ooit ‘midden’ waren zijn hierdoor naar een steeds hardere opstelling verschoven.

Vaandeldragers van de mensenrechten?

Deze verschuiving is echter alleen maar mogelijk omdat het zelfbeeld van de Europese liberale democratieën als vaandeldragers van de mensenrechten al nooit terecht was. Ook de Europese middenpartijen zijn de erfgenamen van onze koloniale praktijken en verbeelding, waarbij de levens van hen die niet uit Europa kwamen altijd minder waard waren. Die onuitgesproken maar uit vele praktijken blijkende minderwaardigheid is de grond voor het racisme binnen Europa waar Black Lives Matter eindelijk aandacht voor heeft weten op te eisen, en voor de verwaarlozing, detentie en verdrinking van duizenden mensen aan de grenzen van Europa.

Als we Césaire nu eens volgden en zouden zeggen dat niet alleen radicaal rechts de oorzaak is van dit beleid, maar ook het ontmenselijken van de vluchtelingen? En dat Moria dus ook een aankondiging kan zijn van wat nog komen gaat in Europa, omdat niet alleen radicaal rechts, maar vele partijen uiteindelijk niet om mensen, maar vooral om Europese mensen geven?

Twaalfduizend mensen opnemen, dat kan Europa zonder enig probleem, we moeten het willen. In plaats daarvan bouwen we een tweede Moria.

Lees ook:

Hoe Moria een mensonwaardige en uitzichtloze hel werd

Liever de gevangenis dan de hel van kamp Moria. Het vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos was al nooit een fijne plek maar veranderde de afgelopen jaren in een mensonwaardige en uitzichtloze hel. Correspondent Thijs Kettenis, die het kamp meermaals bezocht, legt uit hoe het zo ver kwam.

Vluchtelingen willen niet naar nieuw kamp op Lesbos: ‘Dat is een gevangenis’

Een week nadat twee branden het beruchte kamp Moria in as legden, heeft de Griekse regering nieuwe tentenrijen uit de grond gestampt. Maar veel vluchtelingen zijn huiverig en blijven vooralsnog liever op straat wonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden