OpinieOorlogsherinneringen

Les bij de hoofdonderwijzer thuis, in 1944

Joop Spaans (87) kreeg in de laatste oorlogswinter les bij de hoofdonderwijzer thuis, want de scholen waren gesloten omdat de brandstof op was. 

Het sluiten van de scholen deed me denken aan de hongerwinter van 1944/45. Toen werden ook de scholen gesloten; niet vanwege een virus of zo, maar wegens een gebrek aan brandstof in die strenge oorlogswinter. De kinderen moesten thuisblijven en één keer in de week wat huiswerk ophalen en terugbrengen. Voor de rest moesten de ouders het maar uitzoeken.

Toen was er nog geen tv, geen internet en nauwelijks telefoon. Geen radio, want die was lang daarvoor al ingevorderd en vernietigd. Geen vrolijke muziek, alleen gecensureerd oorlogsnieuws. Na 19.00 uur was het zelfs verboden om buiten te zijn, tenzij je over een ‘Ausweis’ beschikte.

Het was een zeer strenge winter met vaak zware sneeuwbuien. Alle sloten en kanalen waren dichtgevroren. Dus er was volop ijs- en sneeuwpret, zoals gekke sneeuwpoppen, iglo’s maken en natuurlijk veel schaatsen op de Alkmaarse grachten en de singel. Waar nu de wijk Huiswaard is, was in 1944/1945 een grote waterplas (ondergelopen land), door de strenge vorst dichtgevroren en tot een prachtige ijsbaan geworden. Daar brachten wij vele uren door. Op de singel waren altijd mannen bezig om de schaatsbanen schoon te vegen. Veel lol was daar te beleven.

Binnen vermaakten we ons veelal met spelletjes

Als we door de weersomstandigheden in de winter niet naar buiten konden, moesten we wel binnen blijven. Daar vermaakten we ons veelal met spelletjes, zoals mens-erger-je-niet of monopoly. In die tijd heb ik ook de liefde voor het kaartspel ontdekt, zoals hartenjagen en klaverjassen.

In dat jaar van de hongerwinter zat ik in de zesde klas van een jongensschool. Ik wilde graag naar de ULO, samen met drie andere jongens uit mijn klas. De overige 36 jongens zouden naar de Ambachtsschool of het VGLO (de zevende klas) gaan. Toen de scholen dichtgingen, was er echter geen les meer. De hoofdonderwijzer gaf ons vieren toen bijles bij hem thuis in de huiskamer om ons klaar te stomen voor het toelatingsexamen van de ULO. Zonder dat papiertje had je geen toegang tot dat onderwijs. Ik ben hem nog altijd dankbaar dat ik die kans voor dat extra onderwijs heb gekregen.

Het waren barre tijden. Ik vraag me nog dikwijls af hoe ouders toen die winter hebben kunnen doorkomen met alle kinderen thuis. Vooral de moeders hadden het zwaar. Natuurlijk was er bij de spelletjes ook weleens ruzie. De moeders waren dan weer de vredestichters.

Lees ook:

 Stop met klagen over thuisonderwijs: kinderen leren nu meer dan ooit

Bezorgdheid over missen van reken- en taallessen is maar gedeeltelijk terecht, zegt adviseur en coach Stan Put. Tijdens de coronacrisis krijgen kinderen gewoon les, en steken bovendien veel extra vaardigheden op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden