ColumnIrene van Staveren

Leren van islamitisch bankieren: niet woekeren met rente en schuld

Eeuwenlang is het christendom tegen de heffing van rente geweest. Dat mocht niet, want dan verdien je geld met geld in plaats van met de productie van of handel in goederen waar mensen wat aan hebben. Het renteverbod ging woekeren tegen. Vandaag de dag wordt er juist volop gewoekerd. Denk aan de hoge rentes op creditcards en op schulden bij postorderbedrijven.

Het renteverbod door de katholieke kerk heeft het in de 15de eeuw afgelegd tegen het opkomend kapitalisme en het protestantisme waarin verschillende meningen naast elkaar stonden – waaronder de pragmatische visie van Calvijn die vond dat je van een arme geen rente mocht vragen, maar van een rijke wel. Vandaag is die nuance geheel verdwenen.

De overheid stimuleert al decennialang het aangaan van leningen door de fiscale aftrekbaarheid van de rente. Dat maakt een woning kopen relatief goedkoper dan huren in deze tijden van torenhoge huren van huizen die vaak helemaal nog niet verduurzaamd zijn, en dus duur in energieverbruik.

Ook bedrijven mogen de rente van leningen aftrekken. Dat maakt vreemd vermogen (lenen) relatief goedkoop ten opzichte van eigen vermogen via het herinvesteren van ingehouden winst of het aanbieden van aandelen aan derden. Daarom geven sommige bedrijven de voorkeur aan het aangaan van een enorme hoeveelheid schuld, om daar vervolgens van alles en nog wat mee te financieren dat helemaal niet bijdraagt aan productverbetering of lagere consumentenprijzen. Denk maar aan overnames en het inkopen (in plaats van verkopen!) van eigen aandelen om de koers op te peppen – leuk voor de bonussen die aan de aandelenkoers zijn gekoppeld.

Stimulans voor financiering van huis en bedrijf met eigen vermogen

Als lid van het Sustainable Finance Lab ben ik medeverantwoordelijk voor een advies aan de politiek van twee weken geleden, waarin we pleiten voor het afschaffen van die belastingvoordelen op het aangaan van schulden. En we stellen voor dat er juist een stimulans komt voor financiering van huis en bedrijf met eigen vermogen. Dat je als huizenkoper een voordeel kunt ­behalen als je spaargeld in je woning stopt. En dat je als bedrijf voordeel hebt als je anderen financieel daarin laat participeren. Daarmee hebben ze meteen invloed maar ook een belang bij de lange termijn voor het bedrijf, in termen van verstandige investeringen, gematigde topbeloningen, en toekomstbestendige productieprocessen.

Om dit voor elkaar te krijgen kunnen we leren van moslims. Want ook in de Koran staat het renteverbod. Islamitisch bankieren neemt een hoge vlucht, ook onder niet-moslims. Hoe ziet een hypotheek er dan uit als je je aan het renteverbod houdt? Dan koopt de bank het huis dat je wilt hebben en verkoopt het aan jou met winst. Vervolgens betaal je die som aan de bank terug.

Is dat niet eigenlijk een trucje? Komt het niet op hetzelfde neer als rente betalen? Nee. Met de kredietcrisis hebben we gezien dat banken koste wat kost lening en aflossing blijven eisen en geen genoegen nemen met het onderpand in ruil voor kwijtschelding van de hypotheek. Bij islamitisch bankieren is de bank betrokken als mede-eigenaar, steeds minder na verloop van tijd, maar wel op gelijke voet.

In de Verenigde Staten is er trouwens nog een va­riant, in de vorm van een veel eerlijker faillissementswet, waarin schuldeiser en schuldenaar veel meer als ­gelijken worden behandeld dan bij ons. Daar leveren huiseigenaren de sleutel in bij de bank als ze de hypotheek niet meer kunnen betalen. Ook dat getuigt van een gedeelde verantwoordelijkheid voor schuld.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden